Wpływ ADHD na życie dorosłych mężczyzn

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi wywiera często znaczący wpływ na życie dorosłych mężczyzn. Między innymi z uwagi na ten fakt, temat ADHD wzbudza coraz większe zainteresowanie w środowisku specjalistów, a także jest przedmiotem powszechnej dyskusji społecznej. Zarówno w prasie, telewizji, jak i w internecie znajdziemy mnóstwo opracowań na niniejszy temat. W tym artykule zwrócimy jednak uwagę na te aspekty zaburzeń funkcjonowania dorosłych mężczyzn z ADHD, które znalazły odzwierciedlenie w literaturze przedmiotu oraz obserwacjach specjalistów.

Zdaniem przedstawicieli środowisk psychologicznych oraz psychiatrycznych, zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi wywiera wielostronny wpływ na życie dorosłych mężczyzn. Już na etapie wczesnego rozwoju oraz dojrzewania zaznaczać się mogą istotne różnice w zakresie realizacji wyzwań edukacyjnych, interpersonalnych, a także emocjonalnych.

Badania naukowe potwierdzają, że w kontekście edukacji, mężczyźni z ADHD cechują się gorszym funkcjonowaniem. Już na etapie szkoły podstawowej oraz średniej dostrzega się u nich trudności w realizacji obowiązków. To z kolei niejednokrotnie związane jest z wcześniejszym zakończenie ścieżki edukacyjnej. Natomiast ci mężczyźni, którzy decydują się na podjęcie studiów, mogą doświadczać nie tylko większych trudności z realizacją obowiązków z nich wynikających, ale także z obniżoną motywacją i poczuciem niskiej skuteczności, co sprawia, że częściej niż swoi rówieśnicy, decydują się na przerwanie podjętej edukacji.

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi może utrudniać nie tylko realizację zadań edukacyjnych, ale także zawodowych. W świetle obserwacji specjalistów mężczyźni z rozpoznaniem ADHD wykazują większą skłonność do zaniedbywania obowiązków zawodowych. Ponadto może cechować ich gorsza organizacja, a tym samym mniejsza efektywność w kontekście zawodowym. W tym miejscu warto jednak podkreślić, że wymienione wyżej trudności w znacznej mierze dotyczą tych mężczyzn, którzy na drodze swojego życia nie podejmowali istotnych działań, w kierunku terapii zaburzeń psychoruchowych z deficytem uwagi. Opisując funkcjonowanie dorosłych mężczyzn z ADHD w środowisku zawodowym, nie można również pominąć korzyści, które mogą wynikać z niniejszego zaburzenia. Część pacjentów może wykazywać się bowiem większą kreatywnością i zdolnością do nieszablonowego myślenia, co stanowi dużą wartość dla pracodawców.

Zdaniem psychologów, dorośli mężczyźni z ADHD mogą doświadczać więcej trudności w zakresie relacji społecznych, a także romantycznych. Badania wskazują, iż mają oni mniejsze szanse na stworzenie trwałej relacji oraz zawarcie związku małżeńskiego. Może to wynikać między innymi z faktu, iż mężczyznom z ADHD trudniej jest hamować pojawiające się impulsy. Zdarza im się także zapominać o ważnych spotkaniach, rocznicach. Dodatkowo mogą wykazywać trudność w utrzymywaniu uwagi podczas istotnych rozmów, co może odbierane być przez potencjalną partnerkę / partnera jako rodzaj zniewagi.

Obecność objawów ADHD i wynikające z nich konsekwencje, nie pozostają bez znaczenia dla życia psychicznego jednostki. Obserwacje psychologów wskazują, że mężczyźni z rozpoznaniem zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi są bardziej narażeni na rozwój zaburzeń lękowych, a także zaburzeń nastroju. I to właśnie te problemy są często pierwszą przyczyną zasięgnięcia pomocy psychologicznej oraz / lub psychiatrycznej w życiu dorosłym.

ADHD w dorosłości a skłonność do podejmowania zachowań ryzykownych

Dorośli mężczyźni z ADHD w świetle analiz naukowych oraz obserwacji specjalistów mogą wykazywać skłonność do podejmowania impulsywnych, a nawet ryzykownych zachowań. Pacjenci biorący udział w terapii zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi deklarują problemy związane z prowadzeniem pojazdów. Co ciekawe, potwierdzają to także źródła naukowe. Z analiz specjalistów wynika bowiem, że dorośli mężczyźni z ADHD częściej są karani mandatami. Są także częstszymi sprawcami wypadków komunikacyjnych w porównaniu do osób bez objawów zespołu nadpobudliwości psychoruchowej.

W świetle współczesnych badań, dorośli mężczyźni z ADHD wykazują także większą skłonność do używek. Tendencja do sięgania po tytoń, alkohol, czy też środki psychoaktywne, zwiększa się szczególnie u tych pacjentów, którym towarzyszą zaburzenia zachowania oraz zaburzenia opozycyjno-buntownicze. Badania prowadzone na terenie Stanów Zjednoczonych, zwracają uwagę, że u znacznej części mężczyzn przebywających w zakładach karnych można rozpoznać charakterystyczne dla ADHD objawy. Te informacje zwracają szczególną uwagę na znaczenie podejmowania szybkich działań interwencyjnych, mających na celu nie tylko zmniejszenie nasilenia objawów zespołu nadpobudliwości, ale także wykształcenie adaptacyjnych sposobów radzenia sobie z nimi.

Problem diagnozy ADHD u dorosłych mężczyzn

Postawienie rozpoznania zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi u dorosłego mężczyzny nie jest łatwym zadaniem.

Wśród barier utrudniających niniejszy proces możemy wyróżnić:

• kryteria diagnostyczne, które w większości przypadków opracowane są dla dzieci i testowane właśnie w tej grupie wiekowej;
• nieswoisty oraz zmienny charakter objawów;
• istotną częstość współwystępowania innych zaburzeń psychicznych (w tym zaburzeń zachowania oraz / lub zaburzeń nastroju);
• brak jednoznacznie rozstrzygających narzędzi diagnostycznych.

W związku z tym postawienie właściwego rozpoznania wymaga od specjalisty zebrania dokładnego wywiadu klinicznego, który obejmuje nie tylko aktualnie występujące objawy, ale także te, które miały miejsce w przeszłości. Dlatego też, w dokonywaniu oceny pomocne może okazać się uzyskanie nie tylko perspektywy pacjenta, ale także jego bliskich (np. rodziców, rodzeństwa). Co ciekawe, wielu dorosłych mężczyzn z ADHD nie zdaje sobie sprawy z występującego u nich zaburzenia. Co więcej, udają się oni do gabinetów specjalistycznych, np. z powodu doświadczania seryjnych niepowodzeń życiowych, których przyczyny nie są w stanie zidentyfikować.

Jak wspomniano we wcześniejszej części tekstu, jednym z najistotniejszych problemów diagnostycznych w przypadku dorosłych mężczyzn jest brak adekwatnych narzędzi. Zarówno kryteria Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, jak i Światowej Organizacji Zdrowia nie w pełni odpowiadają sytuacji dorosłych pacjentów z ADHD. Ponadto nie uwzględniają one zmiennego charakteru objawów oraz faktu, iż wraz z wiekiem, a także nabytymi umiejętnościami radzenia sobie, część z wcześniej występujących objawów może zanikać.

W odpowiedzi na ten powszechny problem Paul Wender (amerykański biochemik oraz psychiatra) postanowił opracować własne kryteria przeznaczone do diagnozy ADHD u osób dorosłych.

Pierwszym krokiem w ustalonym przez niego protokole diagnostycznym było ustalenie faktu, czy objawy nadpobudliwości były obecne już w okresie dzieciństwa.

W dalszej kolejności zadaniem specjalisty jest ustalenie, czy u pacjenta występują obecnie niżej wymienione objawy:

• nadmierna aktywność ruchowa;
• zaburzenia koncentracji uwagi.

Ponadto, aby postawić rozpoznanie muszą wystąpić przynajmniej dwa z niżej występujących symptomów:

• brak równowagi emocjonalnej;
• nieefektywna organizacja pracy;
• trudności w realizowaniu zadań do końca;
• trudności z właściwym rozplanowywaniem zadań w czasie;
• trudności z opanowaniem się;
• nadmierna impulsywność;
• niska odporność na stres.

Psychoterapia oraz psychoedukacja jako formy wsparcia mężczyzn z ADHD

Jak wspomniano we wcześniejszej części artykułu, ADHD w wielu przypadkach wywiera wielostronny oraz znaczący wpływ na życie dorosłych mężczyzn z nim się zmagających. Dlatego też tak ważne jest podjęcie właściwych działań terapeutycznych, których nadrzędnym celem jest podniesienie doświadczanej jakości życia. Proces leczenia zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi zawsze powinien poprzedzony być dokładną diagnozą, która uwzględnia możliwość współwystępowania innych zaburzeń, co ma ogromne znaczenie dla podejmowanej terapii.

W pierwszej fazie leczenia rekomendowane jest przeprowadzenie psychoedukacji. Na niniejszy proces składa się omówienie specyfiki zaburzenia, włącznie z jego możliwymi przyczynami oraz przebiegiem. Ponadto bardzo ważne jest omówienie wraz z pacjentem celów możliwych do osiągnięcia. Zadaniem psychoedukacji jest także uświadomienie pacjentowi tego, jaki wpływ na jego życie wywierają objawy ADHD.

Następnym, ważnym etapem procesu terapeutycznego jest wypracowanie (wspólnie z pacjentem) efektywnych metod radzenia sobie z trudnościami wywołanymi przez zespół nadpobudliwości psychoruchowej. Na dalszym etapie, specjalista wraz z pacjentem obserwuje i omawia zmiany, które zachodzą na skutek podejmowanej aktywności terapeutycznej. W zależności od zaburzeń współistniejących zadaniem terapii jest także przyniesienie poprawy w całościowym funkcjonowaniu pacjenta oraz podniesienie doświadczanej przez niego satysfakcji z życia.

ADHD u dorosłych mężczyzn – leczenie farmakologiczne

Leczenie farmakologiczne coraz częściej stosowane jest w terapii dorosłych mężczyzn z ADHD. Niemniej jednak warunkiem jego stosowania jest pozostawanie pod stałą opieką lekarza psychiatry. Współcześnie w procesie leczenia stosowane mogą być dwie grupy leków (o działaniu krótkoterminowym – pobudzającym oraz długoterminowym). To lekarz decyduje o tym, jaki preparat będzie najlepiej odpowiadał na indywidualne potrzeby pacjenta. Ważną informację stanowi jednak fakt, iż leczenie farmakologiczne powinno stosowane być wyłącznie u tych pacjentów, którzy poddani zostali dokładnej diagnozie.

Alternatywne sposoby wspierania mężczyzn z ADHD

Oprócz psychoterapii oraz leczenia farmakologicznego dorośli pacjenci mogą współcześnie korzystać także z innych form łagodzenia przebiegu zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi. Jedną z takich metod jest biofeedback (czyli biologiczne sprzężenie zwrotne) stosowany z udziałem EEG. Niniejsza procedura opiera się na założeniu, że mózg osób z rozpoznaniem ADHD funkcjonuje na nieprawidłowych falach. Zdaniem specjalistów, poprzez serię zabiegów z udziałem EEG, możliwe staje się swoiste wymuszenie na mózgu funkcjonowania w normatywnym zakresie fal. Metoda biofeedback jest współcześnie szeroko stosowana. Ponadto uznawana jest ona za bezpieczną i względnie skuteczną. Badania wskazują, iż jest w stanie zapewnić pacjentom poprawę funkcjonowania głównie poprzez poprawę koncentracji uwagi.

Kolejną z popularnych dziś metod wspierania procesu leczenia zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi jest suplementacja kwasami omega-3 oraz omega-6. W świetle niektórych analiz właściwy dowóz niniejszych składników odżywczych może zwiększać efektywność procesu terapeutycznego szczególnie w zakresie redukcji objawów związanych z impulsywnością oraz nadmiernym pobudzeniem ruchowym.

Podsumowanie

Chociaż w niniejszym artykule skupiliśmy się przede wszystkim na trudnościach, z którymi mierzą się dorośli mężczyźni z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej, warto pamiętać, że ten specyficzny sposób funkcjonowania mózgu może wiązać się także z pozytywnymi cechami. Przedstawiciele środowisk psychiatrycznych oraz psychologicznych zwracają uwagę, iż część z pacjentów, wykazuje unikalne cechy (takie jak charyzma, zdolności przywódcze, kreatywność), które są szczególnie cenione w społeczeństwie. Niemniej jednak, z uwagi na przewagę objawów negatywnych, dorosłym mężczyznom z rozpoznaniem ADHD zalecane jest podjęcie właściwej terapii, która pomoże w efektywnym zarządzaniu unikalnymi umiejętnościami i zmniejszy natężenie dokuczliwych objawów, które mogą przyczyniać się do zmniejszenia doświadczanej jakości życia oraz specyficznych trudności zarówno w sferze zawodowej, jak i relacyjnej.

Bibliografia

1. Adler LA, Friedlander RE. Diagnosing ADHD in adults. In: Biederman J, ed. ADHD Across the Lifespan: An Evidence-Based Understanding From Research to Clinical Practice. Hasbrouck Heights, NJ: Veritas Institute for Medical Education, Inc and MedLearning, Inc; 2006:145-173;
2. Adler LA, Friedlander RE. Diagnosing ADHD in adults. In: Biederman J, ed. ADHD Across the Lifespan: An Evidence-Based Understanding From Research to Clinical Practice. Hasbrouck Heights, NJ: Veritas Institute for Medical Education, Inc and MedLearning, Inc; 2006:145-173;
3. Barkley RA, Biederman J. Toward a broader definition of the age-of-onset criterion for attention-deficit hyperactivity disorder. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 1997; 36: 1204-1210;
4. Biederman J, Faraone SV, Spencer TJ, Mick E, Monuteaux MC, Aleardi M. Functional impairments in adults with self-reports of diagnosed ADHD: a controlled study of 1001 adults in the community. J Clin Psychiatry. 2006;67(4):524-540;
5. Cortese S, Holtmann M, Banaschewski T i wsp. Practitioner review: current best practice in the management of adverse events during treatment with ADHD medications in children and adolescents. J Child Psychol Psychiatry 2013; 54: 227-246;
6. Faraone SV, Biederman J, Mick E. The age-dependent decline of attention deficit hyperactivity disorder: a meta-analysis of follow-up studies. Psychol Med. 2006;36(2):159-165;
7. Goodman DW. Treatment and assessment of ADHD in adults. In: Biederman J, ed. Across the Life-Span: From Research to Clinical Practice—An Evidence-Based Understanding. Hasbrouck Heights, NJ: Veritas Institute for Medical Education; 2006:227-269;
8. Gomez R, Chen W, Houghton S. Differences between DSM-5-TR and ICD-11 revisions of attention deficit/hyperactivity disorder: a commentary on implications and opportunities. World J Psychiatry 2023; 13: 138-143;
9. Gondek TM, Todzia-Kornaś A, Szczegielniak A. Stanowisko grupy badawczej Female ADHD Research Group i Sekcji Kształcenia Specjalizacyjnego PTP dotyczące kontrowersyjnych doniesień medialnych na temat ADHD u osób dorosłych. Psychiatria Spersonalizowana 2023; 2125-127;
10. Hallowell EM, Ratey JJ: Jak żyć z ADHD. Nadpobudliwość psychoruchowa z zaburzeniami uwagi w świetle najnowszych badań. Media Rodzinna, Poznań 2007;
11. Jaeschke RR, Sujkowska E, Sowa-Kućma M. Methylphenidate for attention-deficit/hyperactivity disorder in adults: a narrative review. Psychopharmacology (Berl) 2021; 238: 2667-2691;
12. Kessler RC, Adler L, Barkley R, et al. The prevalence and correlates of adult ADHD in the United States: results from the National Comorbidity Survey Replication. Am J Psychiatry. 2006;163(4):716-723;
13. Krieger V, Amador-Campos JA. Clinical presentations of attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) in children and adolescents: comparison of neurocognitive performance. Child Neuropsychol 2021; 27: 1024-1053;
14. Norwalk K, Norvilitis JM, MacLean MG. ADHD symptomatology and its relationship to factors associated with college adjustment. J Atten Disord 2009; 13: 251-258; 
15. Pisula E, Płatos M, Banasiak A i wsp. Neuroróżnorodność na polskich uczelniach. Doświadczenia osób studiujących: w spektrum autyzmu, z ADHD i z dysleksją. Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2024;
16. Shin JY, Roughead EE, Park BJ, Pratt NL. Cardiovascular safety of methylphenidate among children and young people with attention-deficit/ hyperactivity disorder (ADHD): nationwide self controlled case series study. BMJ 2016; 353: i2550. doi: 10.1136/bmj.i2550. Errata: BMJ 2016; 353: i3123;
17. Suhr J, Hammers D, Dobbins-Buckland K, Zimak E, Hughes C. The relationship of malingering test failure to self-reported symptoms and neuropsychological findings in adults referred for ADHD;
18. Srebnicki T, Kolakowski A, Wolanczyk T. Adolescent outcome of child ADHD in primary care setting: stability of diagnosis. J Atten Disord 2013; 17: 655-659;
19. Szewczuk-Bogusławska M, Flisiak-Antonijczuk H: Czy zmiana kryteriów diagnostycznych ułatwi rozpoznanie ADHD u dorosłych? Psychiatria Polsla 2013; 47: 293–302;
20. Weiss M, Hechtman LT, Weiss G. ADHD in Adulthood: A Guide to Current Theory, Diagnosis, and Treatment. Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press; 1999.