Brak apetytu w ciąży

Brak apetytu to jedna z częstych dolegliwości pojawiających się w trakcie ciąży (zazwyczaj podczas I-go trymestru), która nierzadko przysparza wielu zmartwień przyszłym mamom. Najczęściej spadek łaknienia jest konsekwencją innych, typowych dla okresu ciąży objawów tj.: nudności i wymiotów, zgagi, nadwrażliwości na zapachy, czy zawrotów głowy. Obniżona ochota na jedzenie może być również skutkiem towarzyszącego przyszłej mamie stresu. Problem ten nie powinien być bagatelizowany, ponieważ od ilości i jakości przyjmowanego pożywienia w dużej mierze zależy prawidłowy przebieg ciąży, rozwój i wzrost płodu oraz stan zdrowia ciężarnej.

Jeśli przed zajściem w ciążę kobieta miała prawidłową masę ciała, jej dieta była racjonalna i urozmaicona oraz nie stwierdzono żadnych niedoborów pokarmowych, ani chorób dieto-zależnych, przejściowy, obniżony apetyt na początku ciąży zazwyczaj nie stanowi większego powodu do zmartwień.

Brak apetytu staje się jednak realnym zagrożeniem kiedy:

• utrzymuje się podczas kolejnych trymestrów ciąży,
• kobieta przez cały dzień nie jest w stanie zjeść więcej niż dwóch pełnowartościowych posiłków,
• masa ciała zmniejsza się o więcej niż 3 kg w stosunku do masy ciała przed ciążą,
• występują jednocześnie wymioty i/lub biegunki prowadzące do utraty wody i elektrolitów.

W powyższych sytuacjach niezbędne jest wdrożenie postępowania mającego na celu takie skomponowanie diety i poszczególnych posiłków, aby mimo obniżonej ochoty na jedzenie organizm kobiety został zaopatrzony we wszystkie niezbędne składniki pokarmowe. Postępowanie to w dużej mierze zależy od innych ciążowych dolegliwości, które mogą powodować spadek apetytu tj. nudności i wymioty, czy zgaga. Uporanie się z nimi często jest pomocne w przywracaniu łaknienia i chęci na spożywanie posiłków. Jednak niezależnie od towarzyszących dolegliwości, warto wdrożyć do codziennego życia opisane w tekście metody, w celu zminimalizowania ryzyka niedoborów energetycznych i pokarmowych w trakcie ciąży.

Postępowanie w przypadku braku apetytu – czym się kierować wybierając żywność i komponując posiłki

W przypadku obniżonej chęci na jedzenie i trudności w spożywaniu odpowiedniej ilości posiłków niezbędne jest zwrócenie uwagi na dwa wskaźniki:

• gęstość energetyczną
• gęstość odżywczą produktów spożywczych.

Ich umiejętne wykorzystanie pozwala na skomponowanie nawet małych objętościowo posiłków w sposób urozmaicony i pełnowartościowy. Jest to szczególnie istotne dla osób z małym apetytem, który może uniemożliwiać spożycie zalecanych 4-5 posiłków w ciągu dnia.

Gęstość energetyczna

Gęstość energetyczna mówi o ilości kilokalorii dostarczanych przez porcję produktu (najczęściej stosuje się przeliczenie na 100 g produktu).

Podział żywności w zależności od gęstości energetycznej można przedstawić następująco:

W przypadku obniżonego łaknienia, kiedy spożycie odpowiedniej ilości posiłków zapewniających realizację zapotrzebowania na energię okaże się problematyczne warto włączyć do diety produktu o wysokiej wartości energetycznej. Ich mała porcja (objętość) dostarczy potrzebnych kilokalorii nie powodując jednocześnie uczucia przejedzenia i pełnego żołądka, które mogłyby dodatkowo potęgować dyskomfort i niechęć do przyjmowania dalszych posiłków.

Jak zwiększyć gęstość energetyczną posiłków

• Do sałatek i surówek warto dodać oliwę z oliwek lub oleje roślinne np. lniany, rzepakowy, słonecznikowy, z pestek dyni. Najlepiej wybierać te nierafinowane i tłoczone na zimno, ponieważ proces rafinacji oraz wysokie temperatury znacznie obniżają zawartość w nich witamin oraz prozdrowotnych składników.
• Oliwę lub oleje można dodawać również do warzywnych zup typu krem. Dobrym sposobem na zwiększenie gęstości energetycznej zup jest również ich zabielanie jogurtem lub śmietaną.
• Przygotowując kanapki można posmarować je nieco większą ilością masła lub margaryny niż zazwyczaj. W tym celu można wykorzystać również hummus, bądź pastę z awokado.

• Jako dodatek do owsianek warto wykorzystywać bakalie – ulubione orzechy, pestki, nasiona i suszone owoce. Można dodać również łyżeczkę masła orzechowego, miodu, kakao, bądź dżemu z ulubionych owoców. 
• W ciągu dnia, między posiłkami warto sięgać po przekąski tj. orzechy, suszone owoce, domowe batony lub ciastka zbożowe. Warto zawsze mieć pod ręką coś do przegryzienia i podjadać, nawet przed pojawieniem się pierwszego uczucia głodu.

O odpowiednią gęstość energetyczną powinny zadbać przede wszystkim kobiety, u których brak apetytu występuje w II i III trymestrze ciąży.

W tych okresach, w związku z intensywnym rozwojem płodu, wzrasta zapotrzebowanie energetyczne, a długotrwały deficyt kaloryczny może doprowadzić nawet do zaburzeń wzrastania. Dlatego niezbędna jest dbałość o obecność produktów o wysokiej gęstości energetycznej w codziennej diecie, a w przypadku braku pewności co do realizacji zapotrzebowania na energię wskazana jest konsultacja z wykwalifikowanym dietetykiem.

Należy pamiętać, iż gęstość energetyczna to nie wszystko i nie powinna być jedynym wyznacznikiem decydującym o wyborze żywności. Oczywiście, w przypadku niepożądanej utraty masy ciała niezbędne jest zwiększenie spożycia produktów o stosunkowo najwyższej gęstości energetycznej, jednak kiedy to tylko możliwe, najlepiej wybierać te o jednocześnie wysokiej wartości odżywczej, które poza kaloriami dostarczą cennych składników pokarmowych. Szczególną uwagę należy zwrócić na produkty o najwyższej (400-900 kcal/100 g) gęstości energetycznej. W tej grupie znajdują się zarówno słodycze i słone przekąski, jak i np. orzechy i bakalie.