Jakość nasienia a sposób odżywiania się

Prawidłowa jakość nasienia jest jednym z kluczowych czynników warunkujących męską płodność oraz szanse na potomstwo. Co więcej, może wpływać na prawidłowy, prenatalny rozwój dziecka oraz stan jego zdrowia w przyszłości. Dlatego niepokojący jest fakt, iż obniżona jakość nasienia dotyczyć obecnie nawet 60% populacji mężczyzn, stanowiąc tym samym najczęstszą przyczynę męskiej niepłodności. Wśród głównych przyczyn wymienia się przede wszystkim nieprawidłowy, tzw. „zachodni” tryb życia oraz niewłaściwy sposób żywienia. Odpowiednio dobrana dieta może w dużym stopniu wpłynąć na jakość nasienia i poprawić jego parametry tj. ilość, jakość, ruchliwość i żywotność plemników, a tym samym zwiększyć szansę na zapłodnienie oraz korzystnie wpłynąć na rozwój i stan zdrowia dziecka. Dlatego, każdy przyszły tata, już na etapie planowania powiększenia rodziny, powinien dokładnie przeanalizować swój dotychczasowych styl życia oraz sposób żywienia i wprowadzić w nim niezbędne zmiany.

Czynniki żywieniowe wpływające na jakość nasienia

Tłuszcze

Ilość i jakość spożywanych tłuszczów jest jednym z głównych czynników determinujących jakość męskiego nasienia. Z żywieniowego punktu widzenia wyróżnia się kwasy tłuszczowe nasycone, jednonienasycone, wielonienasycone (omega-3 i omega-6) oraz typu trans, które różnią się między sobą budową chemiczną oraz oddziaływaniem na organizm. Dieta powinna zawierać głównie kwasy tłuszczowe nienasycone, których źródłem są przede wszystkim oleje roślinne, orzechy, nasiona oraz ryby morskie. W kontekście męskiej płodności i jakości nasienia szczególne znaczenie mają kwasy omega-3, a zwłaszcza należący do nich kwas α-linolenowy. Jego spożycie sprzyja zwiększeniu ilości prawidłowo wykształconych plemników oraz ich aktywności i żywotności. Najlepszym źródłem tego kwasu jest olej lniany, siemię lniane oraz orzechy włoskie. Mężczyznom planującym potomstwo zaleca się stosowanie oleju lnianego jako dodatku do posiłków np. sałatek, zup w ilości minimum 1 łyżki dziennie. Korzystne jest również włączenie orzechów włoskich do codziennej diety – badania pokazują iż ich spożywanie w ilości ok. 75g (2-3 garści) dziennie przez 3 miesiące może wpłynąć na poprawę ruchliwość i żywotność plemników.

Do kwasów tłuszczowych z rodziny omega-3 zaliczane są także kwas eikozapentaenowy (EPA) oraz dokozaheksaenowy (DHA), których niskie spożycie jest silnym czynnikiem ryzyka obniżonej jakości nasienia – ich niedobór może być związany z mniejszą ruchliwością oraz nieprawidłowościami w budowie plemników. Do najlepszych źródeł kwasów EPA i DHA zalicza się tłuste ryby morskie (łosoś, makrela, śledź), a ich spożycie powinno wynosić minimum 2 porcje tygodniowo (1 porcja = 100 g). Przy niższym spożyciu niezbędne jest wspomaganie się suplementacją pod kontrolą lekarza i dietetyka.

Mężczyźni planujący powiększenie rodziny powinni ograniczyć spożycie kwasów tłuszczowych nasyconych, typu trans oraz cholesterolu. Kwasy tłuszczowe nasycone oraz cholesterol znajdują się głównie w produktach zwierzęcych (mięso, mleko, sery, smalec) oraz olejach z roślin tropikalnych (olej palmowy, kokosowy). Natomiast źródłem kwasów tłuszczowych typu trans jest żywność wysoko przetworzona, słodycze oraz pieczywo cukiernicze. Stosowanie diety wysokotłuszczowej, o dużej zawartości cholesterolu, nasyconych kwasów tłuszczów i kwasów typu trans może mieć związek z obniżeniem całkowitej liczby plemników w nasieniu. Wśród mężczyzn z nadmiernym stężeniem cholesterolu we krwi (hipercholesterolemią), wywołanym nieprawidłową dietą, obserwuje się zmniejszoną ruchliwość oraz zdolność plemników do przeniknięcia przez błonę komórki jajowej oraz jej zapłodnienia. Dlatego, zaleca się ograniczenie spożycia dużych ilości tłustych mięs, tłuszczów zwierzęcych oraz żywności wysokoprzetworzonej.

Antyoksydanty

Antyoksydanty to  związki chroniące komórki przed uszkodzeniem, dzięki swojej zdolności do neutralizacji wolnych rodników – produktów ubocznych wszystkich reakcji zachodzących w ludzkim organizmie. Nadmiar wolnych rodników jest niebezpieczny dla zdrowia, a dochodzi do niego najczęściej w wyniku przewlekłego stresu, palenia papierosów, nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV, spożywaniu wysokoprzetworzonej żywności. Nie bez znaczenia jest również stopień zanieczyszczenia powietrza oraz środowisko życia.  Stres oksydacyjny, czyli stan nadmiaru wolnych rodników w stosunku do antyoksydantów, powoduje uszkodzenie wielu komórek (w tym komórek rozrodczych, plemników) oraz zwiększenie ryzyka chorób i niepłodności. Szacuje się, iż nawet 80% przypadków zaburzeń męskiej płodności w wyniku pogorszenia jakości nasienia może być związane z uszkodzeniem plemników pod wpływem stresu oksydacyjnego.

Spośród wszystkich antyoksydantów najkorzystniejsze działanie dla męskiej płodności i jakości nasienia wykazują:

• witaminy antyoksydacyjne: C i E,
• L-karnityna,
• koenzym Q₁₀,
• selen i cynk.
  

Witamina C

Witamina C wykazuje korzystny wpływ na wszystkie parametry jakości nasienia oraz ochrania materiał genetyczny plemników przed szkodliwym działaniem stresu oksydacyjnego. W połączeniu z witaminą E i L-karnityną stanowi najlepiej udokumentowaną metodę wspomagania męskiej płodności. Takie połączenie może być zalecane jako leczenie pierwszego rzutu.

Wśród najlepszych źródeł witaminy C wyróżnia się: porzeczki, owoce dzikiej róży i owoce cytrusowe, natkę pietruszki, paprykę czerwoną, brukselkę, brokuły i jarmuż. Osoby które dbają o codzienne spożycie min. 4-5 porcji warzyw i owoców dziennie, w większości przypadków nie wymagają dodatkowej suplementacji.

Należy pamiętać, iż mężczyźni palący papierosy mają większe zapotrzebowanie na witaminę C, dlatego w ich przypadku konieczne może być wspomaganie się suplementami pod kontrolą lekarza i dietetyka. Najkorzystniejsze byłoby jednak podjęcie próby walki z nałogiem i całkowite zaprzestanie palenia.

Witamina E

Witamina E stosowana samodzielnie może poprawiać jakość nasienia i ruchliwość plemników, jednak najkorzystniejsze jest łączenie jej z innymi pro-płodnościowymi składnikami, szczególnie z witaminą C lub cynkiem. Jej działanie prawdopodobnie polega także na ochronie przed toksycznym wpływem metali ciężkich, które mogą kumulować się m.in. w jądrach i upośledzać ich funkcje.

Witamina E w największych ilościach występuje w produktach roślinnych – olejach, zielonych warzywach, kiełkach pszenicy, orzechach, a także w mleku, jajach i maśle. U większości osób przyjmowanie suplementów jest całkowicie zbędne, a oczekiwane efekty można zaobserwować po wzbogaceniu codziennej diety w źródła witaminy E.

L-karnityna

Uważana jest za bezpieczną i jedną z najskuteczniejszych substancji w leczeniu męskiej niepłodności, spowodowanej nieprawidłową jakością nasienia. W dużych ilościach gromadzi się w najądrzach i stanowi źródło energii dla plemników, wspomaga proces ich dojrzewania oraz zwiększa ich ilość i ruchliwość (im mniejsze stężenie L-karnityny w nasieniu tym mniejsza ruchliwość plemników). Żywność, będąca jej źródłem, to przede wszystkim produkty charakteryzujące się wysoką ilością białka tj. mięso drobiowe, wołowe, wieprzowe i ryby.

Mężczyznom ze stwierdzoną obniżoną jakością nasienia najczęściej zaleca się spożycie L-karnityny w ilości ok. 3 g dziennie. Regularna suplementacja w większości przypadków może przyczynić się do wzrostu całkowitej liczby plemników i przedłużenia ich żywotności.

Koenzym Q₁₀

Koenzym Q10 zakwalifiko