Sposoby na biegunkę w ciąży

Czym jest biegunka? Rodzaje biegunek

Biegunka, potocznie nazywana rozwolnieniem, określa zwiększoną częstotliwość wypróżnień (powyżej 3 razy w ciągu doby) z jednoczesną zmianą konsystencji stolca na półpłynną lub płyną. W zależności od czasu utrzymywania się dolegliwości wyróżnia się biegunkę ostrą oraz przewlekłą.

Biegunka ostra trwa mniej niż 14 dni i charakteryzuje się licznymi (nawet do kilkudziesięciu) wypróżnieniami w ciągu doby. Często towarzyszą jej bóle brzucha, wymioty oraz podwyższona temperatura ciała. Najczęściej ma podłoże infekcyjne – w większości przypadków spowodowana jest zatruciami pokarmowymi wywołanymi zakażeniami bakteryjnymi, bądź wirusowymi. Leczenie zazwyczaj jest wyłącznie objawowe, a biegunka ma tendencję do samoistnego ustępowania w ciągu 3-5 dni.

Biegunka przewlekła utrzymuje się przez długi czas (nawet przez ponad 4 tygodnie), jednak częstotliwość wypróżnień w ciągu dnia zwykle jest mniejsza niż w przypadku biegunki ostrej. Jej przyczynę mogą stanowić toczące się w organizmie przewlekłe procesy chorobowe upośledzające pracę całego układu pokarmowego.

Mogą to być m.in.:

• choroby trzustki,
• celiakia,
• choroby zapalne jelit (choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego),
• zespół jelita drażliwego,
• alergie i nietolerancje pokarmowe.

Biegunka przewlekła nie ma tendencji do samoistnego ustępowania, a jej leczenie polega głównie na zidentyfikowaniu i próbie zwalczenia wywołującej ją przyczyny.

Przyczyny biegunki w ciąży

Biegunka nie jest typowym objawem ciąży, jednak często może pojawić się u przyszłych mam w wyniku zmian hormonalnych zachodzących w organizmie (choć te w większości przypadków powodują zaparcia) oraz stresu związanego z nadchodzącymi zmianami w życiu. Najczęściej jednak przyczyny biegunki w trakcie ciąży nie różnią się od przyczyn powodujących ją u innych osób i obejmują głównie zatrucia pokarmowe, stres oraz choroby przewlekłe.

Zatrucia pokarmowe w ciąży

Często u kobiet w ciąży mamy do czynienia z ostrą biegunką bakteryjną, bądź wirusową, wywołaną spożyciem skażonej żywności. Ze względu na osłabienie układu odpornościowego w trakcie ciąży i zmniejszeniu zdolności organizmu do zwalczania patogenów, kobiety ciężarne są częściej narażone na te choroby i nierzadko ich przebieg jest cięższy. Dlatego niezbędna jest zarówno profilaktyka, jak i najszybsze wdrożenie odpowiedniego leczenia oraz postępowania dietetycznego w przypadku wystąpienia biegunki.

Stres w ciąży

Stres związany z ciążą, nadchodzącym porodem oraz przygotowaniami na zmiany związane z pojawieniem się dziecka, często w negatywny sposób odbija się na organizmie kobiety. Zwiększone wydzielanie tak zwanych hormonów stresowych (adrenaliny i kortyzolu) może wpływać na układ pokarmowy, pobudzając procesy trawienne oraz przyśpieszając perystaltykę jelit, co w efekcie może doprowadzić do wystąpienia biegunek. Postępowanie terapeutyczne polega głównie na próbie unikania sytuacji stresowych oraz nauce radzenia sobie z negatywnymi emocjami. Często wskazana jest konsultacja z psychologiem, który okaże wsparcie i zaproponuje indywidualny schemat postępowania w celu redukcji stresu i niepokoju.

Biegunki w przebiegu chorób przewlekłych

Jeśli przed zajściem w ciążę u kobiety zdiagnozowano chorobę przewlekłą, której jednym z objawów są biegunki, z dużym prawdopodobieństwem utrzymają się one w trakcie trwania ciąży. Postępowanie w tych przypadkach opiera się na leczeniu podstawowego schorzenia – od jego rodzaju zależy dobór właściwej interwencji dietetycznej oraz farmakoterapii.

Biegunki a żywienie

Postępowanie dietetyczne w przypadku biegunki uzależnione jest od jej rodzaju, przyczyny oraz ogólnego stanu zdrowia pacjentki. Właściwe żywienie jest szczególnie istotne w profilaktyce i leczeniu biegunek ostrych wywołanych zatruciami pokarmowymi. W przypadku biegunek przewlekłych, wywołanych innymi schorzeniami, pierwszoplanową rolę stanowi leczenie wywołujących ją chorób.

Postępowanie w przypadku biegunki ostrej

Podczas ostrej biegunki, kiedy wypróżnienia pojawiają się kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt razy w ciągu doby, dochodzi do wzmożonej utraty płynów i elektrolitów. Grozi to poważnym odwodnieniem oraz zaburzeniem gospodarki wodno-elektrolitowej, które stanowią bezpośrednie zagrożenie dla matki i dziecka. Dlatego najważniejszym elementem postępowania w przypadku biegunki odgrywa odpowiednie nawadnianie i wyrównanie niedoborów wodno-elektrolitowych.

Intensywne, doustne nawadnianie

Pierwsza doba po wystąpieniu biegunki nazywana jest tzw. „przerwą wodną”. Obejmuje ona intensywne podawanie wyłącznie płynów przez minimum 5 godzin i powstrzymanie się od przyjmowania jakichkolwiek pokarmów. Zalecana ilość płynów zależna jest od masy ciała oraz ilości wypróżnień, a także od występowania dodatkowych objawów tj. wymioty.

W celu ustalenia optymalnej ilości płynów najczęściej korzysta się z poniższych schematów:

1. Przyjmuje się, iż należy przyjąć minimum 50 ml płynów na kilogram masy ciała (dla przykładu: kobieta o masie ciała wynoszącej 60 kg powinna przyjąć ok. 3 l wody).
2. Dodatkowo, po każdym oddaniu biegunkowego stolca należy uzupełnić płyny w ilości 5-10 ml na kilogram masy ciała (dla kobiety ważącej 60 kg będzie to ok. 300-600 ml)
3. Jeśli oprócz biegunki występują wymioty, należy dodatkowo przyjąć 2-5 ml płyny na kg masy ciała po każdym epizodzie.

Taka objętość płynów powinna być bezwzględnie przyjęta podczas pierwszego dnia trwania biegunki. W kolejnych dniach może być stopniowo zmniejszana w zależności od samopoczucia oraz częstotliwości wypróżnień. W większości przypadków minimalna ilość płynów, którą należy przyjmować przez cały okres trwania biegunki to 2,5-3 litry – jeśli mimo to pojawi się uczucie pragnienia należy zwiększyć spożycie płynów.

Jakie płyny wypijać podczas biegunki

• Doustne płyny nawadniające – Podstawę nawadniania organizmu powinny stanowić specjalistyczne środki nawadniające. Są to gotowe mieszaniny elektrolitów i glukozy, których skład został opracowany przez Światową Organizację Zdrowia. Dostępne są bez recepty w większości aptek w postaci proszków do rozpuszczania w wodzie, w różnych wariantach smakowych. Podczas ich przygotowywania należy zawsze postępować zgodnie z informacjami zawartymi na ulotce i stosować je w ilości zalecanej przez konkretnego producenta.
• Woda mineralna – Do uzupełnienia nawadniania organizmu można wykorzystać niegazowaną wodę mineralną średnio-zmineralizowaną. Najlepiej, aby była ona w temperaturze pokojowej ponieważ zbyt zimne lub ciepłe płyny mogą prowokować nudności i wymioty.
• Słaba herbata – Dozwolone jest również wykorzystanie słabych, niesłodzonych naparów herbaty czarnej, zielonej, białej lub owocowej. Ich czas parzenia nie powinien wynosić dłużej niż 30-60 sekund. Im dłużej parzona jest herbata tym więcej teiny znajdzie się w naparze – teina może podrażniać jelita i pobudzać ich perystaltykę, a tym samym nasilać biegunkę. Przed wypiciem herbata powinna ostygnąć ponieważ wypijanie gorących płynów może podrażniać przewód pokarmowy. Należy pamiętać, iż napary herbaciane nie mogą stanowić podstawy nawadniania, a jedynie dodatek – można je przyjmować w ramach 2-3 szklanek płynów w ciągu doby.

• Napar z czarnych jagód – Czarne jagody są uznawane za jedne z najskuteczniejszych metod w walce z biegunką. Zawdzięczają to zawartości garbników – związków o właściwościach bakteriobójczych, przeciwzapalnych i ściągających, które mają korzystny wpływ na błonę śluzową oraz motorykę jelit. Mogą niwelować również bóle brzucha oraz uczucie nudności. Do przygotowania naparu można wykorzystać świeże lub suszone owoce jagody. Dwie-trzy łyżki jagód należy zalać wodą (75-100 ml) i gotować pod przykryciem ok. 5 minut. Następnie należy odstawić napar na 10 min i przecedzić. Tak przygotowany napar można pić 2-3 razy dziennie w ilości pół szklanki. Należy pamiętać, iż jego wypijanie może zmniejszyć częstotliwość występowania biegunki, ale jego właściwości nawadniające są mniejsze niż w przypadku doustnych płynów nawadniających, dlatego powinien stanowić dodatek a nie postawę uzupełniania niedoborów wody w organizmie.

Płyny zabronione podczas biegunki

W przypadku biegunki i konieczności intensywnego nawadniania organizmu niewskazana są płyny o zbyt wysokim stężeniu elektrolitów i glukozy. Ich spożycie może wręcz nasilać biegunkę – zbyt duża ilość elektrolitów i glukozy w treści pokarmowej w jelitach, na zasadzie osmozy, może „wyciągać wodę z organizmu” i zwiększać jej wydalanie wraz z kał