+48 881 20 20 20

Gorączka w ciąży i jej wpływ na wady rozwojowe

Gorączką określa się stan, w którym dochodzi do podwyższenia temperatury ciała powyżej 38 stopni Celsjusza. Z kolei za stan podgorączkowy zazwyczaj uznaje się temperaturę mieszczącą się w przedziale 37-38 stopni Celsjusza.

Należy zauważyć, że gorączka stanowi jeden z podstawowych objawów klinicznych, który towarzyszy wielu chorobom i schorzeniom. Jednocześnie nie w każdym przypadku nadmiernie podwyższona temperatura ciała świadczy o stanie zapalnym i rozwoju infekcji – do wzrostu temperatury ciała w ciąży dojść może również w wyniku wysiłku fizycznego czy zażywania gorących kąpieli, a u kobiet niebędących w ciąży dodatkowo w okresie okołoowulacyjnym.

Najczęstsze przyczyny występowania gorączki u ciężarnych

W zdecydowanej większości przypadków za rozwój gorączki w okresie ciąży odpowiedzialne są zakażenia drobnoustrojami. Zachodzące w tym czasie w organizmie kobiety zmiany dotyczące funkcjonowania układu odpornościowego (immunologicznego), hormonalnego czy zmiany o charakterze anatomiczno-czynnościowe predysponują do zwiększonej częstości występowania u ciężarnych określonych rodzajów infekcji.

Organizm kobiety w czasie ciąży gorzej ’’radzi sobie’’ z zakażeniami wirusowymi – jest to spowodowane głównie swoistym dla tego okresu osłabieniem tzw. odporności komórkowej. Mechanizmy odporności komórkowej są odpowiedzialne za czynną eliminację wirusów dostających się do ustroju. Może to doprowadzić do częstszego występowania u ciężarnych np. choroby przeziębieniowej czy łagodnych infekcji górnych dróg oddechowych, które często manifestują się podwyższeniem temperatury ciała.

W czasie ciąży dochodzi do znacznego podwyższenia w organizmie stężenia progesteronu. Jest to hormon, który wpływa rozkurczająco na mięśniówkę gładką, która stanowi jedną z warstw ściany tworzących moczowody. Spowolnienie kurczliwości mięśniówki moczowodów sprzyja zaleganiu moczu w pęcherzu poprzez opóźnienie w jego opróżnianiu – stan ten natomiast predysponuje do rozwoju zakażeń w obrębie układu moczowego u ciężarnych, co może objawiać się nie tylko gorączką, ale także uczuciem swędzenia i pieczenia w okolicy cewki moczowej czy podczas oddawania moczu. Dodatkowo, występowaniu zakażeń w obrębie układu moczowego sprzyja także znacznie powiększona, ciężarna macica, która wywiera ucisk na przebiegające w pobliżu moczowody oraz pęcherz.

Znaczenie gorączki dla organizmu i mechanizm jej rozwoju

Pomimo tego, że gorączka stanowi jeden z podstawowych objawów klinicznych, który towarzyszy wielu chorobom i schorzeniom wciąż dokładnie nie poznano całościowego mechanizmu, który prowadzi do jej rozwoju.

Do wystąpienia gorączki dochodzi w wyniku oddziaływania związków chemicznych produkowanych przez komórki układu odpornościowego – tzw. cytokin – na podwzgórze. Podwzgórze jest częścią mózgowia, która odpowiada za kontrolę tak podstawowych aspektów naszego życia jak uczucie głodu, pragnienia czy snu. Dodatkowo, w podwzgórzu zlokalizowany jest ośrodek kontroli temperatury ciała określany jako punkt nastawczy (tzw. set point) – zaktywowany układ odpornościowy i produkowane przez jego komórki cytokiny sprawiają, że dochodzi do tymczasowego ’’przestawienia’’ docelowej temperatury wewnętrznej naszego organizmu na wyższy poziom – pojawia się gorączka. Oznacza to, że gorączka jest zamierzoną reakcją organizmu na działanie danego, określonego bodźca.

przyczyny gorączki w ciąży

Uważa się, że gorączka ’’ostrzega’’ daną osobę o fakcie bycia chorym, co powinno skłonić ją do podjęcia wypoczynku i rekonwalescencji. Ponadto, zaobserwowano, że podwyższona temperatura wewnętrzna ciała wpływa zwrotnie na pobudzenie funkcji i aktywności komórek naszego układu odpornościowego, co sprzyja dalszej walce organizmu z infekcją.

Inaczej jest w przypadku nadmiernego wysiłku fizycznego czy zażywania gorących kąpieli, gdzie podwyższona temperatura ciała nie jest efektem zmian w obrębie podwzgórza – w stanach tych organizm ’’nie radzi’’ sobie z odprowadzaniem nadmiernym ilości ciepła na zewnątrz, co doprowadza do jego akumulacji w organizmie.

Wpływ nieleczonej gorączki na przebieg ciąży i rozwój wad u płodu

Określono, że gorączka w ciąży powyżej 38,3 stopni Celsjusza stanowi istotny czynnik ryzyka porodu przedwczesnego, czyli takiego, w którym doszło do urodzenia dziecka przed ukończeniem 37-ego tygodnia ciąży. Związane jest to z tym, że podwyższona temperatura ciała zwiększa ryzyko pojawienia się skurczów macicy odpowiedzialnych za rozpoczęcie i postęp akcji porodowej.

Szacuje się, że dla stanu zdrowia nienarodzonego dziecka znaczenie ma występowanie gorączki u matki zwłaszcza w pierwszym trymestrze ciąży. To właśnie w tym okresie rozwoju zarodkowego i płodowego dochodzi m.in. do kształtowania się kluczowych narządów wewnętrznych oraz ośrodkowego układu nerwowego. Ocenia się, że gorączka w pierwszym trymestrze ciąży związana jest z około 1,5-3-krotnym wzrostem ryzyka rozwoju wrodzonych wad dotyczących m.in. cewy nerwowej, serca czy podniebienia. Jednakże, na dzień dzisiejszy, wciąż nie określono całkowitego wpływu gorączki w ciąży na rozwój innych wrodzonych wad.

wpływ gorączki na płód

Do najczęściej opisywanych wad cewy nerwowej związanych z gorączka należą m.in. rozszczep kręgosłupa i anencefalia, czyli bezmózgowie. Rozszczep kręgosłupa jest stanem, w którym nie dochodzi do prawidłowego zamknięcia się kanału kręgowego w okresie rozwoju zarodkowego. Wada ta objawiać się może m.in. obecnością przepukliny w okolicy określonego odcinka kręgosłupa czy upośledzeniem funkcji wybranych mięśni, w tym także mięśni zaangażowanych w proces defekacji czy oddawania moczu. Bezmózgowie jest z kolei wadą, w przebiegu której mózgowie dziecka ma postać szczątkową, bądź w ogóle nie dochodzi do jego wykształcenia się. Anencefalia jest ciężkim zaburzeniem, w większości przypadków letalnym w okresie płodowym, co oznacza, że prowadzi do śmierci dziecka. Do istotnego wzrostu ryzyka rozwoju obu tych wad cewy nerwowej dochodzi szczególnie w przebiegu gorączki będącej manifestacją kliniczną grypy.

Badania pokazują również powiązanie pomiędzy ryzykiem rozwoju tzw. zaburzeń spektrum autystycznego (ang. autism spectrum disorder, ASD), a występowaniem u matki gorączki w czasie ciąży. Wykazano, że gorączka, szczególnie ta przypadająca na pierwszy i drugi trymestr, zwiększa nawet ponad dwukrotnie ryzyko rozwoju zaburzeń spektrum autystycznego (ASD). Spektrum autystyczne obejmuje różne jednostki chorobowe takie jak autyzm dziecięcy, autyzm atypowy czy zespół Aspergera. Schorzenia te charakteryzują się różnie nasilonymi zaburzeniami z zakresu m.in. interakcji społecznych i komunikacji. Analogiczny związek wykazano pomiędzy gorączką w ciąży, a opóźnieniami rozwojowymi u dzieci – w tych przypadkach największe znaczenia miała gorączka przypadająca na trzeci trymestr ciąży. Badania sugerują ponadto, że stosowane w okresie ciąży leki przeciwgorączkowe mogą wpływać pozytywnie na zmniejszenie ryzyka rozwoju zaburzeń spektrum autystycznego (ASD) i opóźnień rozwoju u dzieci.

Obniżanie temperatury ciała w okresie ciąży

Praktycznie jedynym lekiem stosowanym w objawowym leczeniu gorączki w okresie ciąży jest paracetamol znany również jako acetaminofen, który jest tzw. lekiem pierwszego wyboru.

Zalecane doustne dawkowanie paracetamolu u osób dorosłych, w tym kobiet w ciąży wynosi 300–500 mg co 3 h, 300–600 mg co 4 h oraz 500-1000mg co 6 h przy czym, przy doraźnym jego stosowaniu, nie wolno przekraczać 4 gramów na dobę. Przedawkowanie paracetamolu powodować może m.in. bóle brzucha, biegunkę czy groźne dla zdrowia i życia uszkodzenie wątroby połączone z żółtaczką. 

Paracetamol ma zdolność pokonywania bariery łożyskowej, która odpowiedzialna jest za rozdzielenie krążenia matczynego od krążenia płodowego. Uważa się jednak, że w przypadku przyjmowania przez kobietę w ciąży dawek terapeutycznych leku, paracetamol nie oddziałuje w istotnie negatywny sposób na rozwój i stan zdrowia płodu.

Mechanizm działania paracetamolu i jego wpływu na organizm jest złożony, przy czym za jeden z najistotniejszych jego komponentów uznaje się lokalne blokowanie syntezy, w ośrodkowym układzie nerwowym, związków biorących czynny udział w rozwoju gorączki. Z tego też względu wykazuje on działanie zarówno przeciwgorączkowe, jak i przeciwbólowe przy czym pozbawiony jest ogólnoustrojowego wpływu przeciwzapalnego.

Należy zauważyć, że przyjmowanie preparatów paracetamolu jest leczeniem jedynie objawowym, a nie przyczynowym. W przypadku podejrzewania infekcji o charakterze bakteryjnym konieczne okazać może się włączenie odpowiednich antybiotyków, najczęściej z grupy tzw. B-laktamów, czyli głównie penicylin i cefalosporyn. Jak do tej pory w badaniach nie wykazano, aby stosowane w przebiegu chorób z towarzyszącą gorączką antybiotyki wpływały w istotny sposób na ryzyko rozwoju wad cewy nerwowej u płodu – leki te uznaje się za względnie bezpieczne w okresie ciąży, a korzyści z ich przyjmowania zazwyczaj przewyższają ewentualne ryzyko. W przypadku części chorób o etiologii wirusowej, którym towarzyszy występowanie gorączki, także możliwe jest zastosowanie leczenia przyczynowego z wykorzystaniem leków przeciwwirusowych. Jest to wskazane m.in. w przypadku zakażenia wirusem opryszczki ludzkiej (łac. Herpes Simplex Virus, HSV), gdzie w leczeniu wykorzystuje się acyklowir hamujący replikację wirusa.

Inne preparaty przeciwgorączkowe należące do tzw. niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) jak np. ibuprofen czy kwas acetylosalicylowy są, w okresie ciąży, najczęściej przeciwwskazane – przyjmować je można tylko w uzasadnionych przypadkach, po konsultacji z lekarzem, gdy inne stosowane leki nie doprowadziły do istotnego obniżenia gorączki. Spowodowane jest to tym, że niesteroidowe leki przeciwzapalne, zwłaszcza pod koniec trzeciego trymestru ciąży, mogą doprowadzić do przedwczesnego zamknięcia płodowego przewodu tętniczego, określanego również mianem przewodu Botalla. Przewód Botalla jest strukturą pełniącą w życiu wewnątrzmacicznym dziecka bardzo istotną rolę polegającą na odpowiednim transporcie krwi do jego tkanek – zbyt wczesne jego zamknięcie skutkować może groźną dla zdrowia i życia dziecka niewydolnością krążenia.

Warto podkreślić, że w przypadku podwyższenia temperatury ciała wynikającej z przegrzania organizmu – spowodowanego np. wysiłkiem fizycznym lub zbyt długim przebywaniem na słońcu – stosowanie leków przeciwgorączkowych nie znajduje uzasadnienia. W takich sytuacjach zaleca się przede wszystkim obniżenie temperatury poprzez unikanie słońca, odpoczynek czy stosowanie chłodnych okładów.

Bibliografia

1. U.S. Department of Health and Human Service Food and Drug Administration, FDA
2. Interna Szczeklika – Podręcznik chorób wewnętrznych 2017 Rok wydania: 2017 r. , Wydawca: Medycyna Praktyczna.
3. Zbigniew S. Pawłowski, Jerzy Stefaniak Parazytologia kliniczna w ujęciu wielodyscyplinarnym PZWL Wydawnictwo Warszawa 2004, wyd.1
4. The California CHARGE Study, 2003–2010.
5. Ousseny Zerbo, Ana-Maria Iosif, Cheryl Walker, Sally Ozonoff, Robin L. Hansen, Irva Hertz-Picciotto Is Maternal Influenza or Fever During Pregnancy Associated with Autism or Developmental Delays? Results from the CHARGE (CHildhood Autism Risks from Genetics and Environment) Study. J Autism Dev Disord. 2013 Jan; 43(1): 25–33.
6. Thiele K, Kessler T, Arck P, Erhardt A, Tiegs G. Acetaminophen and pregnancy: short- and long-term consequences for mother and child. J Reprod Immunol. 2013 Mar;97(1):128-39.
7. Mackowiak PA. Concepts of fever. Arch Intern Med. 1998 Sep 28;158(17):1870-81.
8. Le Gouez A, Benachi A, Mercier FJ. Fever and pregnancy. Anaesth Crit Care Pain Med. 2016 Oct;35 Suppl 1:S5-S12.
9. Edwards MJ. Review: Hyperthermia and fever during pregnancy. Birth Defects Res A Clin Mol Teratol. 2006 Jul;76(7):507-16.
10. Chambers CD, Johnson KA, Dick LM, Felix RJ, Jones KL. Maternal fever and birth outcome: a prospective study. Teratology. 1998 Dec;58(6):251-7.
11. Li Z, Ren A, Liu J, Pei L, Zhang L, Guo Z, Li Z. Maternal flu or fever, medication use, and neural tube defects: a population-based case-control study in Northern China. Birth Defects Res A Clin Mol Teratol. 2007 Apr;79(4):295-300.
12. Dreier JW, Andersen AM, Berg-Beckhoff G. Systematic review and meta-analyses: fever in pregnancy and health impacts in the offspring. Pediatrics. 2014 Mar;133(3):e674-88.
13. Juliet J. Ray and Carl I. Schulman Fever: suppress or let it ride? J Thorac Dis. 2015 Dec; 7(12): E633–E636.
14. Antonucci R, Zaffanello M, Puxeddu E, Porcella A, Cuzzolin L, Pilloni MD, Fanos V. Use of non-steroidal anti-inflammatory drugs in pregnancy: impact on the fetus and newborn. Curr Drug Metab. 2012 May 1;13(4):474-90.
15. Chalelgn Kassaw, Nasir Tajure Wabe Pregnant Women and Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs: Knowledge, Perception and Drug Consumption Pattern During Pregnancy in Ethiopia N Am J Med Sci. 2012 Feb; 4(2): 72–76.
16. American Pregnancy Association Premature Labor

Centrum Medyczne Meavita

Nasza lokalizacja

ul. Rusznikarska 14 lokal XX,
31-261 Kraków

Rejestracja pacjentów

pon – pt: 7:00 – 19:00, sb: 7:00 – 13:00
+48 881 20 20 20
+48 881 30 30 30
kontakt@meavita.pl

Fizjoterapia

mgr Ewelina Bijak
+48 881 03 03 07

mgr Dorota Steczko
+48 881 03 03 08

mgr Marta Sutkowska
+48 881 03 03 09

mgr Konrad Węgliński
+48 881 91 91 60

fizjoterapia@meavita.pl

Infolinia testy prenatalne

+48 881 03 03 03

Poradnia psychologiczna

mgr Gabriela Czarnecka
+48 881 03 03 04

mgr Dorota Stachnik
+48 881 03 03 05

psychologia@meavita.pl

Inspektor Ochrony Danych

Łukasz Długosz
iod@meavita.pl

Nasze strony

Media społecznościowe

Współpraca

top