+48 881 20 20 20
+48 881 20 20 20

Rak piersi mutacje genów

Rak piersi to najczęściej diagnozowany nowotwór u kobiet. Co dziesiąty rak piersi w Polsce to dziedziczny rak piersi, związany z mutacjami germinalnymi (dziedziczonymi po rodzicach). Do najczęstszych, a zarazem najbardziej znanym mutacji zwiększających ryzyko zachorowania na raka piersi należą mutacje BRCA1 i BRCA2. Jakie inne mutacje wiążą się z predyspozycją do raka piersi?

Genetyczne uwarunkowania dziedzicznego raka piersi

Klinicznie silna genetyczna predyspozycja do raka piersi jest w Polsce na ogół powiązana z mutacjami w genach BRCA1, BRCA2 (około 70% wszystkich mutacji związanych z rakiem piersi) oraz z mutacjami w genach CHEK2, PALB2 i RECQL.

Wśród innych, rzadziej występujących zmian znajdują się mutacje:

  • PTEN,
  • STK11,
  • CDH1,
  • NBS1,
  • TP53,
  • RAD50,
  • RAD51,
  • RAD51C,
  • MRE11A,
  • NOD2,
  • CYP1B1,
  • ATM,
  • CDKN2A.

Osoby, które są nosicielami wadliwych genów są obciążone wyższym ryzykiem zachorowania na raka piersi. Niektóre z tych mutacji wiążą się nie tylko z predyspozycją do raka piersi, lecz również innych nowotworów. Dzięki dostępnym badaniom genetycznym, możemy dowiedzieć się o naszych predyspozycjach genetycznych wcześniej, zanim zachorujemy. To ważne, gdyż pozwala na wprowadzenie odpowiedniej profilaktyki i badań kontrolnych, a w sytuacji rozwoju choroby pozwala na wdrożenie leczenia odpowiednio wcześnie oraz na dobranie terapii do typu nowotworu.

Poniższa tabela zbiera znane mutacje związane z dziedzicznym rakiem piersi. W tabeli zostały zestawione następujące dane:

  • nazwy genów, których mutacje związane są z genetyczną predyspozycją do raka piersi
  • informacja w jakim % dana mutacja zwiększa ryzyko zachorowania na raka piersi w porównaniu z ryzykiem populacyjnym
  • jak nazywany jest zespół dziedziczny w przypadku danej mutacji
  • informacja czy mutacja danego genu zwiększa również ryzyko zachorowania na inne nowotwory

Nazwa genu

Jakie jest ryzyko raka piersi

Nazwa zespołu dziedzicznego

Inne nowotwory powiązane z mutacją danego genu

BRCA1

50-85%

dziedziczny rak piersi/jajnika

rak jajnika

BRCA2

40-85%

dziedziczny rak piersi/jajnika

rak jajnika, trzustki, żołądka, prostaty

CHEK2

20-40%

dziedziczny rak piersi

rak prostaty, jelita grubego, tarczycy, nerki

PALB2

35-40%

dziedziczny rak piersi

rak trzustki

RECQL

35-80%

dziedziczny rak piersi

rak tarczycy, trzonu macicy, nerki, jelita, skóry

PTEN

25-85%

zespół Cowdena

-

TP53

50-90%

zespół Li-Fraumeni (LFS, rodzinna zapadalność na nowotwory)

rak mózgu, kory nadnerczy, skóry, mięsaki, białaczka

STK11 (LKB1)

45-50%

zespół Peutz-Jeghersa (rodzinna zapadalność na nowotwory)

rak jelita, żołądka, trzustki, płuc, jajnika, jąder

CDH1

40-50%

dziedziczny rozlany rak żołądka

rak żołądka

NOD2 (3020insC)

20-50%

dziedziczny rak piersi

rak jelita grubego, płuc, jajnika

CYP1B1

20%

dziedziczny rak piersi

rak jelita grubego, pęcherza moczowego, płuca i krtani

NBS1

20%

dziedziczny rak piersi

rak prostaty

ATM

20%

dziedziczny rak piersi

-

NBN

20-30%

dziedziczny rak piersi

-

BRIP1

20%

dziedziczny rak piersi

-

CDKN2A

15%

dziedziczny rak piersi

czerniak, rak trzustki, płuc, jelita grubego

RAD50

brak danych

dziedziczny rak piersi

-

RAD51

brak danych

dziedziczny rak piersi

-

RAD51C

brak danych

dziedziczny rak piersi

-

MRE11A

brak danych

dziedziczny rak piersi

-

Opracowano na podstawie:Rogoża-Janiszewska E et al. Prevalence of Recurrent Mutations Predisposing to Breast Cancer in Early-Onset Breast Cancer Patients from Poland. Cancers (Basel) 2020; Cybulski C et al, The spectrum of mutations predisposing to familial breast cancer in Poland. Int J Cancer. 2019; Lubiński J (red). Genetyka kliniczna nowotworów 2017; Matyjasik J et al, CYP1B1 and predisposition to breast cancer in Poland. Breast Cancer Res Treat. 2007; Debniak T et al, Low-risk Genes and Multi-organ Cancer Risk in the Polish Population. Hered Cancer Clin Pract. 2006.

Poniżej w tekście omówimy również bardziej szczegółowo najczęściej występujące mutacje.

Mutacje BRCA1 i BRCA2

Gen BRCA1 znajduje się na długim ramieniu chromosomu 17 (locus 17q21), a gen BRCA2 jest zlokalizowany na długim ramieniu chromosomu 13 (locus 13q12–13). Oba geny to geny supresorowe, które kodują białka – odpowiednio białko BRCA1 i BRCA2 kontrolujące przebieg cyklu komórkowego i biorące udział w naprawie uszkodzeń DNA. Mutacje w tych genach prowadzą do uszkodzenia białek BRCA1 i BRCA2, a co za tym idzie do utraty ich funkcji. To z kolei może doprowadzić do niekontrolowanego namnażania się komórek z uszkodzonym materiałem genetycznym, czego konsekwencją będzie transformacja nowotworowa. Mutacje BRCA1 i BRCA2 są dziedziczone autosomalnie dominująco, co oznacza, że potomstwo nosiciela takiej mutacji ma 50% szans na jej odziedziczenie.  W Polsce żyje ok. 200 tys. nosicieli mutacji BRCA1 i BRCA2, ok. 90% wszystkich mutacji stanowią mutacje genu BRCA1.

brca1 brca2 mutacje genów

Do najczęstszych należy 5 mutacji BRCA1, z czego trzy pierwsze to mutacje założycielskie: 

  • c.181T>G (300T>G, p.C61G) 
  • c.5266dupC (5382insC)
  • c.4035delA (4153delA)
  • c.3700_3704delGTAAA (3819del5)
  • c.68_69delAG (185delAG)

Mutacja genu BRCA1 wiąże się z 50-80% wyższym ryzykiem zachorowania na raka piersi i 40% wyższym ryzykiem zachorowania na raka jajnika. W przypadku mutacji genu BRCA2 to ryzyko wynosi 31-56% dla raka piersi i 11-27% dla raka jajnika. Charakterystyczne dla BRCA1-zależnego raka piersi jest szybkie tempo rozrastania się guza oraz obustronność choroby (18-32% raków dotyczy obu piersi).  

Ponieważ mutacje BRCA1 i BRCA2 to zmiany genetyczne, które bardzo silnie predysponują do zachorowania na raka piersi i/lub jajnika, osoby z tymi mutacjami objęte są ścisłą profilaktyką przeciwnowotworową w ramach Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych (NPZCN), który jest finansowany ze środków Ministerstwa Zdrowia. Więcej szczegółów odnośnie samych mutacji BRCA1 i BRCA2, informacji o tym jakie cechy kliniczne są charakterystyczne dla raka piersi związanego z mutacjami tych genów, kto jest w grupie ryzyka i jak wyglądają badania kontrolne dla nosicieli mutacji BRCA1, BRCA2 znajdziesz w artykule BRCA1 i BRCA2 MUTACJE GENÓW – DZIEDZICZNY RAK PIERSI I RAK JAJNIKA.

Mutacje genu CHEK2

Gen CHEK2 znajduje się na chromosomie 22 (locus 22q12.1) i obejmuje on 54 091 par zasad.

Gen CHEK2 jest antyonkogenem, koduje białko o tej samej nazwie – CHEK2, które:

  • bierze udział w kontroli cyklu komórkowego
  • jest białkiem aktywującym apoptozę (poprzez fosforylację białka p53) oraz procesy naprawcze DNA w odpowiedzi na dwuniciowe pęknięcia DNA (poprzez fosforylację białka BRCA2 oraz poprzez aktywację innych genów odpowiedzialnych za naprawę DNA).  

Mutacje w tym genie zmieniają budowę białka CHEK2, a co za tym idzie zmieniają jego właściwości, co może prowadzić do procesu nowotworowego. Zmutowane warianty genu zwiększają głównie ryzyko wystąpienia nowotworów piersi, jelita grubego, prostaty, tarczycy i nerki.

Mutacje genu CHEK2 a rak tarczycy

Zmiany genetyczne CHEK2, w zależności od wariantu występują z częstością ok. 0,2-4,8% w populacji polskiej. Szacuje się, że w Polsce nawet co setna osoba może być nosicielem mutacji genu CHEK2. Mutacje te mają charakter mutacji założycielskich, czyli są identyczne u wszystkich nosicieli. Najczęściej występują 4 mutacje genu CHEK2.

Są to trzy mutacje typu stop (nonsense), czyli tzw. mutacje  skracające białko genu CHEK2: 

  • 1100delC, 
  • IVS2+1G>A, 
  • del5395

oraz jedna mutacja typu missense (zmiany sensu), która prowadzi do zamiany aminokwasu w białku  CHEK2:

  • p.I157T

Mutacja zmiany sensu, czyli mutacja p.I157T ok. 1,5-krotnie zwiększa ryzyko zachorowania na raka piersi w porównaniu do ryzyka populacyjnego, ok. 2-krotnie zwiększa ryzyko raka prostaty, raka brodawkowatego tarczycy, raka nerki i raka jelita grubego.

Nosicielstwo mutacji skracających białko w genie CHEK2 (mutacje 1100delC, IVS2+1G/A, del5395pz) wiąże się z:

  • ok. 3-krotnym wzrostem ryzyka zachorowania na raka piersi, 2-krotnym wzrostem ryzyka zachorowania na raka prostaty i 4-krotnym wzrostem ryzyka zachorowania na raka brodawkowego tarczycy
  • i aż z 5-7-krotnym wzrostem ryzyka zachorowania na raka piersi jeżeli wśród krewnych wystąpiły zachorowania na raka piersi:
    – ryzyko raka piersi u nosicielek mutacji CHEK2 wynosi 28% jeśli rak piersi wystąpił u krewnej II stopnia
    – ryzyko raka piersi u nosicielek mutacji CHEK2 wynosi 34% jeśli rak piersi wystąpił u krewnej I stopnia
    – ryzyko raka piersi u nosicielek mutacji CHEK2 wynosi 44% jeśli rak piersi wystąpił zarówno u krewnej I stopnia, jak i II stopnia

Osoby będące nosicielami mutacji CHEK2 powinny być więc traktowane jako osoby z grupy wysokiego ryzyka zachorowania na raka piersi. Ryzyko dotyczy kobiet w każdym wieku, dlatego też uważa się, że u nosicielek mutacji CHEK2 badania kontrolne piersi powinno rozpoczynać się od 25 roku życia.

W badaniach stwierdzono, że u pacjentek mutacją CHEK2 znacząco częściej występuje typ zrazikowy (lobularny) raka piersi, który jest bardzo trudny do wykrycia na wczesnym etapie. Dlatego też u takich pacjentek diagnostyka powinna być zindywidualizowana, a w badaniach wykorzystuje się w zależności od potrzeb diagnostycznych USG piersi, mammografię, rezonans magnetyczny.

Mutacje genu PALB2

Gen PALB2 znajduje się na chromosomie 16 (locus 16p12.2) i obejmuje 38 196 par zasad. Gen PALB2 koduje białko PALB2, które stabilizuje białko BRCA2 oraz stymuluje aktywność białka RAD51 i wraz z nimi pełni istotną rolę w procesie naprawy DNA.

W Polsce żyje ok. 50 tys. nosicieli mutacji PALB2. W populacji naszego kraju występują 2 mutacje założycielskie genu PALB2.

Są to: 

  • 509_510delGA 
  • 172_175delTTGT

Nosicielstwo tych mutacji jest związane z ok. 5-krotnym zwiększeniem ryzyka zachorowania na raka piersi, przy czym ryzyko to może być znacznie wyższe u pacjentek z rodzin z agregacją raka piersi (6,34-22,7 razy wyższe ryzyko raka piersi). Ponadto, zaobserwowano że obecność mutacji PALB2 charakteryzuje częstsze występowanie większych guzów oraz gorsze rokowanie. Dlatego też zwraca się uwagę na to, że w przypadku nosicielstwa tej mutacji warto w badaniach kontrolnych położyć szczególnie duży nacisk na wykorzystanie metod umożliwiających wczesne wykrycie guza (np. rezonans magnetyczny piersi).
Mutacja genu PALB2 wiąże się również z wyższym ryzykiem zachorowania na raka trzustki.

Mutacje genu PALB2

Mutacje genu RECQL

Gen RECQL (RECQ1, RECQL1) jest zlokalizowany na chromosomie 12 (locus 12p12) i obejmuje 32 760 par zasad. Gen ten koduje białko RECQ1, które należy do rodziny helikaz DNA biorących udział m. in w procesach naprawy DNA (pęknięcia podwójnej nici DNA, uszkodzenia związane ze stresem oksydacyjnym, z działaniem mutagenów, przywrócenie prawidłowej replikacji DNA po jego uszkodzeniach). Aktywność białka RECQ1 jest kluczowa dla utrzymania stabilności chromosomów. W badaniach potwierdzono, że brak białka RECQ1 wiąże się z zwiększeniem ilości pęknięć podwójnej nici DNA. Związek mutacji genu RECQL z rakiem piersi został odkryty stosunkowo niedawno, bo w 2015 roku, równocześnie przez grupę polskich i kanadyjskich oraz chińskich naukowców. Do tej pory w populacji polskiej wykryto jedną mutację założycielską tego genu – c.1667_1667+3del AG, której częstotliwość wynosi 0,23-0,35% w grupie kobiet z wysokim ryzykiem zachorowania na raka piersi. Mutacja ta powoduje zmianę sekwencji aminokwasów w tej domenie białka RECQ1, która jest kluczowa dla aktywności tej helikazy DNA. Wg obecnie dostępnych danych nosicielstwo mutacji RECQL wiąże się z 5,5-krotnie wyższym ryzykiem zachorowania na raka piersi, a u kobiet z tą mutacją i równocześnie z agregacją raka piersi w rodzinie ryzyko zachorowania wynosi 50%.
Warto podkreślić, że dane te dotyczą Polski. Jak do tej pory, nie w każdym kraju wykryto obecność i związek tej mutacji z rakiem piersi i dane dla każdego kraju są inne. Przykładowo w Kanadzie obecna jest mutacja założycielska c.634C>T, która 16-krotnie zwiększa ryzyko zachorowania na raka piersi, w porównaniu do ogólnego ryzyka dla populacji kanadyjskiej.

Najnowsze badania wskazują na związek genu RECQL z bezpośrednią aktywacją genu ESR1 kodującego receptor estrogenowy alfa. Jak wiemy, obecność receptorów estrogenowych (ER+) na komórkach nowotworowych ma znaczenie, chociażby z powodu doboru odpowiedniego leczenia systemowego. Stwierdzono również, że poziom ekspresji genu RECQL u pacjentek z ER+ rakiem piersi z wdrożoną hormonoterapią może być czynnikiem prognostycznym, gdyż pozytywnie koreluje z czasem przeżycia. Badania te wymagają jeszcze dalszych analiz i potwierdzenia.  

Mutacje genu PTEN (zespół Cowdena)

Gen PTEN należy do genów supresorowych, zlokalizowany jest na długim ramieniu chromosomu 10 (locus 10q23.31). Koduje białko PTEN, które jest zaangażowane w regulację cyklu komórkowego. Gdy białko PTEN działa prawidłowo, szlak sygnalizacyjny w którym uczestniczy prowadzi do zatrzymania podziału komórki i inicjacji apoptozy, dzięki czemu zapobiega namnażaniu się komórek z błędami w DNA (zapobiega rozwojowi nowotworu). Mutacje PTEN (dotąd zidentyfikowano ok. 70 różnych mutacji tego genu) są przyczyną zespołu Cowdena, którą jest chorobą dziedziną autosomalną dominującą (szanse na urodzenie dziecka z mutacją PTEN przez osobę z tym zespołem wynoszą 50%). Jest to bardzo rzadko występujący zespół genetyczny, szacuje się, że zdarza się 1 na 200 tys. osób.

Zespół Cowdena charakteryzuje się występowaniem nienowotworowych guzów na skórze, błonach śluzowych i narządach wewnętrznych. Choroba ta należy do grupy zespołów dziedzicznej predyspozycji do nowotworów, przede wszystkim: raka piersi, tarczycy, trzonu (endometrium) macicy, nerki, jelita, skóry (czerniak), które najczęściej rozwijają się przed ukończeniem 40 r.ż. Najwyższe ryzyko zachorowania dotyczy raka piersi (wg niektórych opracowań sięga nawet 85%), a najniższe czerniaka (ok. 6%).

Mutacje genu TP53 (zespół Li-Fraumeni)

Gen TP53 położony na chromosomie 17 (locus 17p13) i należy do antyoonkogenów. Gen koduje białko p53, które  nazywane jest strażnikiem genomu, gdyż nie pozwala, aby komórki, które mają uszkodzony materiał genetyczny ulegały kolejnym podziałom (zatrzymuje cykl komórkowy). Kiedy DNA w komórce zostaje uszkodzone, funkcją białka p53 jest określenie, czy uszkodzony materiał genetyczny zostanie naprawiony, czy nie. W tym drugim przypadku komórka z uszkodzonym DNA ulegnie apoptozie (samozniszczeniu). W sytuacji, kiedy można naprawić uszkodzone DNA, białko p53 aktywuje mechanizmy potrzebne do naprawy uszkodzenia. Jeżeli nie ma możliwości naprawy DNA, białko p53 uruchamia szlak sygnałowy zatrzymujący cykl komórkowy oraz szlak sygnalizujący apoptozę komórki. W ten sposób białko pomaga zapobiegać rozwojowi nowotworów. Białko p53 jest jednym z najbardziej znanych białek supresorowych nowotworów. Mutacje genu TP53 powodujące uszkodzenie białka p53 są najczęściej stwierdzanymi mutacjami w komórkach nowotworowych człowieka, występują w ponad połowie komórek nowotworowych. Najczęściej są to mutacje powstałe de novo, na przestrzeni naszego życia. Dziedziczne (germinalne) mutacje genu TP53 występują bardzo rzadko. Szacuje się, że na świecie żyje ok. 1000 rodzin z zespołem Li-Fraumeni (LFS), który jest właśnie dziedziczną chorobą związaną z mutacją genu kodującego białko p53. LFS jest chorobą dziedziczoną w sposób autosomalny dominujący (ryzyko odziedziczenia patogennej mutacji przez potomstwo osoby chorej wynosi 50%). Zespół Li-Fraumeni to dziedziczny zespół predyspozycji do różnych typów nowotworów, mutacja genu TP53 obecna jest w każdej komórce osoby chorej.

Do najczęstszych nowotworów pojawiających się w przebiegu LFS należą:

  • rak piersi rozwijający się przed okresem menopauzy,
  • mięsaki tkanek miękkich i kości,
  • nowotwory mózgu,
  • ostre białaczki,
  • rak kory nadnerczy.

Szacuje się, że osoby z zespołem Li-Fraumeni mają ok. 50% ryzyko rozwoju różnych typów nowotworów złośliwych przed ukończeniem 40 r.ż. i ok. 90% szans na zachorowanie na raka do 60 r.ż..

Rak piersi związany z wrodzoną (odziedziczoną po rodzicach) mutacją genu TP53 stanowi ok. 1% wszystkich przypadków raka piersi. Zdecydowanie częściej zdarza się tak, że mutacje w obrębie genu TP53 nie są dziedziczone po rodzicach, lecz powstają de novo, w trakcie życia człowieka (ok. 20–40% wszystkich przypadków raka piersi). Są to tzw. mutacje somatyczne (nie zostały odziedziczone).  

Mutacje genu STK11 (LKB1) – zespół Peutza-Jeghersa

Gen STK11 (LKB1) jest antyonkogenem położonym na krótkim ramieniu chromosomu 9 (locus 19p13.3). Gen ten koduje białko LKB1 (STK11), które jest kinazą treoninowo-serynową pełniącą w organizmie wiele różnorodnych funkcji. Między innymi bierze udział w regulacji cyklu komórkowego, szlaku sygnalizacyjnym Wnt (ważny szlak w embriogenezie i karcynogenezie), w remodelowaniu chromatyny, regulacji metabolizmu energetycznego komórek i innych. Mutacje genu LKB1 występują u blisko 100% osób z zespołem Peutza-Jeghersa, który jest chorobą dziedziczoną autosomalnie dominująco. Choroba ta występuje rzadko, jej częstotliwość jest szacowana na 1/50-200 tys. urodzeń. 

Charakterystycznymi objawami zespołu Peutza-Jeghersa są hamartomatyczne (nienowotworowe) polipy w różnych częściach przewodu pokarmowego oraz charakterystyczna pigmentacja skóry i błon śluzowych (wiele soczewicowatych plam o ciemnoniebieskiej lub brązowawej barwie, które występują na skórze wokół warg, nosa, dłoni i stóp, na błonie śluzowej policzków oraz w okolicy narządów płciowych). Zespół Peutza-Jeghersa należy do zespołów wrodzonej predyspozycji do rozwoju nowotworów złośliwych różnych narządów. Osoby chorujące na ten zespół są ponad 15-krotnie bardziej narażone na nowotwór niż osoby bez tej mutacji, a prawie połowa z nich umiera z powodu choroby nowotworowej przed 57 r.ż..

Do najczęściej pojawiających się nowotworów związanych z mutacją genu STK11 (LKB1) należą:

  • rak jelita cienkiego i grubego,
  • żołądka,
  • trzustki,
  • płuc,
  • piersi,
  • jajnika,
  • jąder.

Najwyższe ryzyko zachorowania dotyczy raka żołądka, jelita cienkiego i grubego oraz trzustki, mniejsze raka jajnika, płuc i raka piersi.

Mutacje genu CDH1

Gen CDH1 położony jest na długim ramieniu chromosomu 16 (locus 16q22.1). Koduje białko zwane E-kadheryną, które odgrywa ważną rolę w procesach adhezji komórkowej (pomaga komórkom przylegać do siebie i organizować się w tkanki o prawidłowej strukturze). Zaburzenia ekspresji i funkcji e-kadheryny spowodowane mutacją CDH1 wywołują procesy, które sprzyjają nowotworzeniu. Należą do nich m.in. nasilenie proliferacji (niekontrolowanego namnażania) komórek, formowanie pierwotnego ogniska nowotworowego, odrywanie się komórek od ogniska  i ich przechodzenie przez ścianę naczyń, co powoduje rozsiewanie się komórek nowotworowych i tworzenie przerzutów. 

Mutacje w genie CDH1 są dziedziczone w sposób autosomalny dominujący, a osoba będąca nosicielem mutacji ma ok. 70-80% ryzyko zachorowania na rozlanego raka żołądka i ok. 40-50% ryzyko zachorowania na raka piersi typu zrazikowego. Mutacje w obrębie genu CDH1 występują w 30-40% rodzin z dziedzicznym rakiem żołądka oraz 50% rodzin z rakiem żołądka rozpoznanym u dwóch krewnych przed 50 rokiem życia. 

Kiedy warto zrobić badania genetyczne na raka piersi?

Badania genetyczne na raka to badania, które sprawdzają prawidłowość sekwencji DNA określonych genów (tych, o których wiadomo i potwierdzono w badaniach, że mają związek z procesami nowotworowymi). W badaniach sprawdzamy, czy mamy określone mutacje czy nie. Mutacje, które mogą być przyczyną dziedzicznych chorób nowotworowych. Warto pamiętać, że w przypadku chorób nowotworowych, bada się mutacje, które zwiększają predyspozycje do zachorowania. Nie oznacza to jednak, że każda osoba z niekorzystnym wariantem genetycznym zachoruje na raka. Badany jest materiał genetyczny (DNA), który uzyskuje się z komórek krwi, śliny lub z wymazu z jamy ustnej.

badania genetyczne na raka piersi

Takie badania genetyczne mogą obejmować:

  • analizę pojedynczej mutacji w genie – jest to tzw. badanie celowane, takie badanie najczęściej wykonujemy gdy w rodzinie, u krewnych danej osoby już stwierdzono obecność konkretnej mutacji i sprawdzamy, czy u osoby badanej również występuje zmutowana wersja genu
  • badania przesiewowe w kierunku kilkunastu mutacji na jednym lub większej liczbie genów – takie panele zawierają najczęściej występujące mutacje w populacji dla danego nowotworu (wykonujemy kiedy poszukujemy mutacji związanych z konkretnym typem nowotworu)
  • badania analizujące całe geny i wykrywające wszystkie, także rzadziej występujące zmiany w sekwencji DNA danego genu – są to badania wykonywane metodą NGS, czyli sekwencjonowania nowej generacji (wykonywane np. wtedy, gdy badania przesiewowe dla konkretnych mutacji nie wykryły zmian genetycznych)

Co jest bardzo ważne – wyniki badań genetycznych zawsze powinny być konsultowane z lekarzem genetykiem. Taki specjalista posiada odpowiednią wiedzę, która pozwoli mu ocenić, czy i na ile wykryta zmiana może rzeczywiście wpłynąć na zdrowie danej osoby. Osoby z potwierdzoną mutacją predysponującą do zachorowania na raka piersi objęte są specjalną profilaktyką przeciwnowotworową, która jest dopasowana do potrzeb zdrowotnych wynikających z rodowodu medycznego danej osoby.
Z kolei wyniki badań genetycznych u osób już chorujących na raka piersi (oraz inne typy nowotworów) mają również duże znaczenie jako czynnik wpływający na odpowiedni dobór leczenia oraz czynnik prognostyczny.

Kiedy wykonać badania genetyczne na raka?

Co może sugerować występowanie dziedzicznego raka w rodzinie:

  • na nowotwór choruje osoba młoda 
  • u jednej osoby występuje kilka/wiele nowotworów 
  • choroba nowotworowa dotyka obu parzyście występujących organów ( np. obustronny rak piersi) lub występuje wieloogniskowo (wieloogniskowy rak nerki) 
  • bliscy krewni chorują na jeden typ nowotworu (np. rak piersi u babci, matki, siostry)
  • w wielu pokoleniach danej rodziny występują choroby nowotworowe
  • w rodzinie pojawiają się nowotwory rzadkie jak na przykład: retinoblastoma, rak nadnercza, czerniak oka, rak dwunastnicy lub rak występuje nietypowo – np. rak piersi u mężczyzn 

W przypadku dziedzicznego raka piersi w grupa ryzyka, która powinna rozważyć wykonanie badań genetycznych są przede wszystkim:

  • osoby, u których w rodzinie na nowotwór zachorowała osoba przed 50 r.ż.
  • osoby, u których w rodzinie krewni chorowali na raka piersi, jajnika, prostaty, trzustki, raka żołądka typu rozlanego
  • osoby, u którego krewnego / krewnych stwierdzono obustronny rak piersi

Ponadto takie badania  genetyczne powinny wykonać osoby, które zachorowały na raka piersi przed 50 r.ż., osoby, u których zdiagnozowano nowotwór potrójnie ujemny, osoby, które zachorowały na raka jajnika oraz osoby, u których krewnych potwierdzono obecność mutacji predysponujących do choroby nowotworowej.

Bibliografia

  1. Lu X, Redon CE, Tang W, Parvathaneni S, Bokhari B, Debnath S, Li XL, Muys BR, Song Y, Pongor LS, Sheikh O, Green AR, Madhusudan S, Lal A, Ambs S, Khan J, Aladjem MI, Sharma S. Genome-Wide Analysis Unveils DNA Helicase RECQ1 as a Regulator of Estrogen Response Pathway in Breast Cancer Cells. Mol Cell Biol. 2021 Mar 24;41(4):e00515-20. doi: 10.1128/MCB.00515-20. PMID: 33468559; PMCID: PMC8088126.
  2. Debnath S, Sharma S. RECQ1 Helicase in Genomic Stability and Cancer. Genes (Basel). 2020 Jun 5;11(6):622. doi: 10.3390/genes11060622. PMID: 32517021; PMCID: PMC7348745.
  3. Rogoża-Janiszewska E, Malińska K, Cybulski C, Jakubowska A, Gronwald J, Huzarski T, Lener M, Górski B, Kluźniak W, Rudnicka H, Akbari MR, Kashyap A, Narod SA, Lubiński J, Dębniak T, On Behalf Of The Polish Hereditary Breast Cancer Consortium. Prevalence of Recurrent Mutations Predisposing to Breast Cancer in Early-Onset Breast Cancer Patients from Poland. Cancers (Basel). 2020 Aug 17;12(8):2321. doi: 10.3390/cancers12082321. PMID: 32824581; PMCID: PMC7465341. 
  4. Cybulski C, Kluźniak W, Huzarski T, Wokołorczyk D, Kashyap A, Rusak B, Stempa K, Gronwald J, Szymiczek A, Bagherzadeh M, Jakubowska A, Dębniak T, Lener M, Rudnicka H, Szwiec M, Jarkiewicz-Tretyn J, Stawicka M, Domagała P, Narod SA, Lubiński J, Akbari MR; Polish Hereditary Breast Cancer Consortium. The spectrum of mutations predisposing to familial breast cancer in Poland. Int J Cancer. 2019 Dec 15;145(12):3311-3320. doi: 10.1002/ijc.32492. Epub 2019 Jun 26. PMID: 31173646
  5. Nguyen-Dumont T, Myszka A, Karpinski P, Sasiadek MM, Akopyan H, Hammet F, Tsimiklis H, Park DJ, Pope BJ, Slezak R, Kitsera N, Siekierzynska A, Southey MC. FANCM and RECQL genetic variants and breast cancer susceptibility: relevance to South Poland and West Ukraine. BMC Med Genet. 2018 Jan 19;19(1):12. doi: 10.1186/s12881-018-0524-x. PMID: 29351780; PMCID: PMC5775547.
  6. Kowalik A, Siołek M, Kopczyński J, Krawiec K, Kalisz J, Zięba S, Kozak-Klonowska B, Wypiórkiewicz E, Furmańczyk J, Nowak-Ozimek E, Chłopek M, Macek P, Smok-Kalwat J, Góźdź S. BRCA1 founder mutations and beyond in the Polish population: A single-institution BRCA1/2 next-generation sequencing study. PLoS One. 2018 Jul 24;13(7):e0201086. doi: 10.1371/journal.pone.0201086. PMID: 30040829; PMCID: PMC6057642
  7. Lubiński J (red). Genetyka kliniczna nowotworów 2017. Pomorski Uniwersytet Medyczny, Szczecin 2017.
  8. Bąk A, Janiszewska H, Junkiert-Czarnecka A, Heise M, Pilarska-Deltow M, Laskowski R, Pasińska M, Haus O. A risk of breast cancer in women – carriers of constitutional CHEK2 gene mutations, originating from the North – Central Poland. Hered Cancer Clin Pract. 2014 Apr 8;12(1):10. doi: 10.1186/1897-4287-12-10. PMID: 24713400; PMCID: PMC3991918.
  9. Brozek I, Cybulska C, Ratajska M, Piatkowska M, Kluska A, Balabas A, Dabrowska M, Nowakowska D, Niwinska A, Pamula-Pilat J, Tecza K, Pekala W, Rembowska J, Nowicka K, Mosor M, Januszkiewicz-Lewandowska D, Rachtan J, Grzybowska E, Nowak J, Steffen J, Limon J. Prevalence of the most frequent BRCA1 mutations in Polish population. J Appl Genet. 2011 Aug;52(3):325-30. doi: 10.1007/s13353-011-0040-6. Epub 2011 Apr 19. PMID: 21503673; PMCID: PMC3132391.
  10. Cybulski C, Wokołorczyk D, Huzarski T, Byrski T, Gronwald J, Górski B, Debniak T, Masojć B, Jakubowska A, van de Wetering T, Narod SA, Lubiński J. A deletion in CHEK2 of 5,395 bp predisposes to breast cancer in Poland. Breast Cancer Res Treat. 2007 Mar;102(1):119-22. doi: 10.1007/s10549-006-9320-y. Epub 2006 Aug 8. PMID: 16897426.
  11. Matyjasik J, Cybulski C, Masojć B, Jakubowska A, Serrano-Fernandez P, Górski B, Debniak T, Huzarski T, Byrski T, Gronwald J, Złowocka E, Narod SA, Scott R, Lubinski J. CYP1B1 and predisposition to breast cancer in Poland. Breast Cancer Res Treat. 2007 Dec;106(3):383-8. doi: 10.1007/s10549-007-9500-4. Epub 2007 Apr 26. PMID: 17458695.
  12. Cybulski C, Górski B, Huzarski T, Byrski T, Gronwald J, Debniak T, Wokolorczyk D, Jakubowska A, Kowalska E, Oszurek O, Narod SA, Lubinski J. CHEK2-positive breast cancers in young Polish women. Clin Cancer Res. 2006 Aug 15;12(16):4832-5. doi: 10.1158/1078-0432.CCR-06-0158. PMID: 16914568.
  13. Huzarski T, Cybulski C, Domagała W, Gronwald J, Byrski T, Szwiec M, Woyke S, Narod SA, Lubiński J. Pathology of breast cancer in women with constitutional CHEK2 mutations. Breast Cancer Res Treat. 2005 Mar;90(2):187-9. doi: 10.1007/s10549-004-3778-2. PMID: 15803365.
  14. Debniak T, Cybulski C, Kurzawski G, Górski B, Huzarski T, Byrski T, Gronwald J, Suchy J, Masojć B, Mierzejewski M, Lener M, Teodorczyk U, Medrek K, Złowocka E, Grabowska-Kłujszo E, Nej-Wołosiak K, Szymańska A, Szymańska-Pasternak J, Matyjasik J, Wetering Tv, Jakubowska A, Oszurek O, Tołoczko-Grabarek A, Castaneda J, Scott R, Narod SA, Lubiński J. Low-risk Genes and Multi-organ Cancer Risk in the Polish Population. Hered Cancer Clin Pract. 2006 Jan 15;4(1):52-5. doi: 10.1186/1897-4287-4-1-52. PMID: 20223005; PMCID: PMC3401922.
  15. Górski B, Jakubowska A, Huzarski T, Byrski T, Gronwald J, Grzybowska E, Mackiewicz A, Stawicka M, Bebenek M, Sorokin D, Fiszer-Maliszewska Ł, Haus O, Janiszewska H, Niepsuj S, Góźdź S, Zaremba L, Posmyk M, Płuzańska M, Kilar E, Czudowska D, Waśko B, Miturski R, Kowalczyk JR, Urbański K, Szwiec M, Koc J, Debniak B, Rozmiarek A, Debniak T, Cybulski C, Kowalska E, Tołoczko-Grabarek A, Zajaczek S, Menkiszak J, Medrek K, Masojć B, Mierzejewski M, Narod SA, Lubiński J. A high proportion of founder BRCA1 mutations in Polish breast cancer families. Int J Cancer. 2004 Jul 10;110(5):683-6. doi: 10.1002/ijc.20162. PMID: 15146557.
  16. rarediseases.org

Centrum Medyczne Meavita

Nasza lokalizacja

ul. Rusznikarska 14 lokal XX,
31-261 Kraków

Rejestracja pacjentów

pon – pt: 7:00 – 19:00, sb: 7:00 – 13:00
+48 881 20 20 20
+48 881 30 30 30
kontakt@meavita.pl

Fizjoterapia

mgr Ewelina Bijak
+48 881 03 03 07

mgr Dorota Steczko
+48 881 03 03 08

mgr Marta Węglińska
+48 881 03 03 09

mgr Konrad Węgliński
+48 881 91 91 60

fizjoterapia@meavita.pl

Poradnia dietetyczna

mgr Aneta Żebrowska
+48 881 91 91 75

dietetyka@meavita.pl

Infolinia testy prenatalne

+48 881 03 03 03

Poradnia psychologiczna

mgr Gabriela Czarnecka
+48 881 03 03 04

mgr Dorota Stachnik
+48 881 03 03 05

psychologia@meavita.pl

Inspektor Ochrony Danych

Łukasz Długosz
iod@meavita.pl

Nasze strony

Media społecznościowe

Współpraca

Treści publikowanie na stronie mają charakter informacyjny oraz edukacyjny, nie stanowią porady medycznej.
top