+48 881 20 20 20
+48 881 20 20 20

Badanie glukozy w ciąży - rozpoznanie cukrzycy ciążowej

Cukrzyca ciążowa (ang. GDM – Gestational Diabetes Mellitus) jest najczęściej występującym powikłaniem metabolicznym, które jest obecnie stwierdzane u kobiet ciężarnych.
Warunkiem dobrej kontroli cukrzycy ciążowej jest odpowiednio wczesne jej wykrycie oraz jak najszybsze wdrożenie właściwego postępowania. Z tego powodu, zgodnie z obowiązującymi zaleceniami Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego (PTG) oraz Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD), każda kobieta ciężarna w Polsce poddawana jest w czasie ciąży badaniom przesiewowym w kierunku zaburzeń tolerancji węglowodanów.

Dlaczego badanie glukozy w ciąży jest ważne?

Badanie poziomu glukozy w ciąży pozwala nam sprawdzić i stwierdzić czy przyszła mama ma cukrzycę ciążową. U większości kobiet w ciąży cukrzyca ciążowa, zwłaszcza wczesna, nie daje żadnych charakterystycznych objawów. Chociaż rzadko, to może pojawić się np. senność, wzmożone pragnienie, bóle lub zawroty głowy, ale objawy te nie są wystarczająco specyficzne, aby wiązać je z cukrzycą ciążową. Mogą one być interpretowane po prostu jako objawy ciąży wynikające ze zmian hormonalnych. A dlaczego informacja o tym, że mamy cukrzycę ciążową jest tak ważna? Nieleczona cukrzyca ciążowa, czyli mówiąc inaczej przekroczone normy glukozy we krwi (hiperglikemia) mogą stanowić zagrożenie zdrowia zarówno dla dziecka, jak i dla jego mamy.

Hiperglikemia u kobiety w ciąży może zaburzać rozwój płodu na każdym etapie jego wzrostu i rozwoju.

Do możliwych, potencjalnych powikłań u dzieci związanych z niewyrównaną matczyną glikemią w ciąży (z nieleczoną cukrzycą ciążową) należą:

  • makrosomia, czyli nadmierna masa urodzeniowa ciała – badania wykazały, że występuje ona o 50% częściej u noworodków matek chorych na cukrzycę ciążową
    – glukoza znajdująca się we krwi matki swobodnie przechodzi przez łożysko do płodu, jeżeli poziom glukozy u kobiety w ciąży jest podwyższony, to automatycznie jest też podwyższony u płodu
    – insulina produkowana przez matkę, a także insulina podawana jako lek nie przechodzą przez łożysko
    – płód zaczyna produkować insulinę od ok. 9. tygodnia ciąży (im więcej dostaje glukozy tym więcej produkuje insuliny)
    – w przypadku hiperglikemii kobiety ciężarnej u płodu występuje hiperglikemia i hiperinsulinemia, co prowadzi do szybszego wzrostu tkanek, których metabolizm zależy od insuliny (tkanka tłuszczowa, tkanka mięśniowa, w tym serce) – płód szybciej rośnie
    – hiperinsulinemia u płodu może spowolnić lub zahamować proces dojrzewania płuc oraz produkcji surfaktantu, rozwoju wątroby, ośrodkowego układu nerwowego
    – zwiększone zużycie glukozy przez płód powoduje również większe zużycie tlenu, a to z kolei może wiązać się z niedotlenieniem niektórych tkanek
  • ryzyko niedotlenienia okołoporodowego i urazów okołoporodowych płodu związane z makrosomią; do najczęstszych urazów należą:
    – łagodne urazy głowy (np. krwiaki podokostnowe, sinica zastoinowa)
    – dystocja barkowa
    – porażenia splotu ramiennego
    – złamania obojczyka
  • hipoglikemia u noworodka po porodzie
  • wady rozwojowe – u potomstwa matek chorych na cukrzycę ciążową częściej niż w populacji ogólnej stwierdza się występowanie wrodzonych wad serca i układu krążenia, układu kostno-szkieletowego oraz ośrodkowego układu nerwowego
  • odległe skutki źle kontrolowanej cukrzycy ciążowej u potomstwa:
    – 4-8-krotnie wyższe ryzyko rozwoju cukrzycy i otyłości w późniejszym życiu u dzieci matek z hiperglikemią w ciąży w porównaniu do potomstwa zdrowych kobiet
    – u dziewczynek z ciąży powikłanej cukrzycą występuje wyższe ryzyko cukrzycy ciążowej, gdy one będą w ciąży

Nieleczona cukrzyca ciążowa może również prowadzić do powikłań u kobiet będących w ciąży. Są nimi m.in. zakażenia dróg moczowych, nadciśnienie tętnicze indukowane ciąża lub progresja już obecnego nadciśnienia tętniczego. W skrajnych przypadkach cukrzyca ciążowa może być przyczyną np. przedwczesnego porodu, który może potencjalnie stanowić zagrożenie dla dziecka.

Jakie badania glukozy wykonuje się w ciąży i kiedy?

W ciąży wykonujemy 3 rodzaje badań glukozy:

  • badanie stężenia glukozy we krwi na czczo – wykonywane przed końcem 10. tygodnia ciąży (skierowanie na badanie otrzymuje się na pierwszej wizycie u ginekologa; jeżeli z różnych powodów wizyta ta odbędzie się później niż 10 tydzień ciąży, schemat postępowania jest taki sam)
  • badanie poziomu glukozy w teście obciążenia glukozą (OGTT, ang. oral glucose tolerance test, tzw. krzywa cukrowa lub krzywa glukozowa) – wykonywane pomiędzy 24. a 28. tygodniem ciąży u kobiet bez rozpoznanego ryzyka cukrzycy ciążowej (istnieje rozbieżność zaleceń – wg zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego 2022 r. oraz Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników 2017 r. to 24-28 tydzień ciąży, a wg Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie opieki okołoporodowej to 24-26 tydzień ciąży)) lub ok. 10. tygodnia ciąży (u kobiet z grupy ryzyka cukrzycy ciążowej)
  • badanie ogólne moczu, które obejmuje m.in. ocenę obecności glukozy w moczu – wykonywane co miesiąc przed kolejnymi wizytami kontrolnymi u ginekologa

Pierwsze badanie glukozy w ciąży wykonuje się przed końcem 10. tygodniem ciąży.
Według obowiązującego Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie standardów postępowania medycznego przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych z zakresu opieki okołoporodowej sprawowanej nad kobietą w okresie fizjologicznej ciąży, fizjologicznego porodu, połogu oraz opieki nad noworodkiem, każda kobieta spodziewająca się dziecka powinna udać się na pierwszą wizytę do ginekologa przed końcem 10. tygodnia ciąży. 

W zależności od tego, czy kobieta ciężarna należy do grupy ryzyka cukrzycy ciążowej czy nie, badania przesiewowe w kierunku cukrzycy ciążowej będą przebiegały innym schematem (zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, 2022):

  • Pierwszym badaniem oceniającym funkcjonowanie gospodarki węglowodanowej w czasie ciąży u każdej kobiety, która nie jest w grupie ryzyka cukrzycy ciążowej jest oznaczenie poziomu glukozy na czczo we krwi. Od tego wyniku uzależnione jest dalsze postępowanie (opisane poniżej) u tej grupy kobiet w ciąży.
  • Pierwszym badaniem oceniającym funkcjonowanie gospodarki węglowodanowej w czasie ciąży u każdej kobiety, która należy do grupy ryzyka cukrzycy ciążowej jestoznaczenie poziomu glukozy na czczo we krwi. Od tego wyniku uzależnione jest dalsze postępowanie (opisane poniżej) u tej grupy kobiet w ciąży.

Badanie ogólne moczu, które jest wykonywane co miesiąc przez cały okres ciąży jest badaniem pomocniczym, monitorującym, ale na podstawie wyniku z moczu nie stawiamy rozpoznania cukrzycy. U zdrowego człowieka nie obserwujemy glukozy w moczu. U kobiet ciężarnych w związku z tym, że wartość progu nerkowego jest niższa, niewielkie ilości glukozy w moczu są fizjologiczne (na wyniku najczęściej oznaczone jako +, czyli niskie stężenie glukozy w moczu). Jeżeli ilość glukozy w moczu w ciąży jest umiarkowana i rośnie lub wysoka, to wykonujemy badanie glukozy we krwi, aby sprawdzić czy nie rozwija się cukrzyca ciążowa. Wysokie i narastające poziomy glukozy w moczu mogą również towarzyszyć stanom zapalnym dróg moczowych (najczęściej wtedy mamy też bakterie i leukocyty w moczu).  

Cukrzyca ciążowa diagnostyka – czynniki podwyższonego ryzyka

Podczas pierwszej wizyty, na jaką udaje się kobieta ciężarna, specjalista ginekolog potwierdza ciążę, przeprowadza badanie podmiotowe oraz przedmiotowe, których celem jest m.in. określenie ewentualnego ryzyka wystąpienia w czasie ciąży różnego rodzaju powikłań, a wśród nich cukrzycy ciążowej. Stwierdzenie obecności czynników ryzyka ma wpływ na dalsze postępowanie diagnostyczne mające na celu jak najwcześniejsze wykrycie zaburzeń funkcjonowania gospodarki węglowodanowej. 

Do najistotniejszych czynników mających wpływ na występowanie zaburzeń metabolizmu węglowodanów u kobiety ciężarnej, zalicza się :

  • wiek powyżej 35 lat
  • urodzenie w przeszłości dziecka o masie ciała przekraczającej 4000g
  • urodzenie noworodka z wadą rozwojową
  • zgon wewnątrzmaciczny w wywiadzie
  • nadciśnienie tętnicze
  • nadwaga lub otyłość
  • występowanie cukrzycy typu 2 w rodzinie
  • rozpoznanie cukrzycy ciążowej w poprzednich ciążach
  • wielorództwo
  • zespół policystycznych jajników (PCOS, ang. polycystic ovary syndrome)

Kobiety, u których stwierdza się obecność czynników sprzyjających rozwojowi cukrzycy ciążowej, powinny zostać skierowane na doustny test obciążenia glukozą (OGTT) już w I trymestrze ciąży, bez względu na wynik oznaczenia stężenia glukozy na czczo. Jeżeli wynik testu obciążenia glukozą jest prawidłowy, to badanie OGTT wykonuje się ponownie pomiędzy 24. a 28. tygodniem ciąży (wg zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego 2022 r. oraz Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników 2017 r.) lub pomiędzy 24. a 26. tygodniem ciąży (wg Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie opieki okołoporodowej z 2018 r.).

Glukoza na czczo w ciąży – normy

Norma glukozy na czczo u kobiety w ciąży wynosi do 92 mg/dl (5,1 mmol/l). 

Norma poziomu glukozy na czczo dla kobiet w ciąży różni się od normy glukozy dla osób nie będących w ciąży.

W zależności od wyniku pierwszego badania glukozy we krwi na czczo (przed 10. tygodniem ciąży), możliwe są następujące kroki:

  • wynik prawidłowy: poniżej 92 mg/dl (5,1 mmol/l) – przy prawidłowym wyniku należy zaplanować  rutynowo wykonywany doustny test obciążenia glukozą w 24-28 tygodniu ciąży (wg zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego 2022 r. oraz Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników 2017 r.) lub pomiędzy 24. a 26. tygodniem ciąży (wg Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie opieki okołoporodowej z 2018 r.)
  • wynik nieprawidłowy: 92-125 mg/dl (5,1-6,9 mmol/l) – wymaga jak najszybszego skierowania na doustny test obciążenia glukozą (OGTT, inaczej krzywa cukrowa, krzywa glukozowa)
  • wynik nieprawidłowy powyżej 125 mg/dl (6,9 mmol/l) – wymaga jak najszybszego powtórzenia badania, gdyż dwukrotne uzyskanie nieprawidłowego wyniku stężenia glukozy na czczo (przekraczającego 125 mg/dl) uprawnia lekarza do rozpoznania cukrzycy
test obciążenia glukozą

W przypadku uzyskania prawidłowego wyniku oznaczenia glukozy na czczo, dalszą diagnostykę w kierunku zaburzeń metabolizmu węglowodanów należy zaplanować na II trymestr ciąży. W tym czasie, a dokładnie pomiędzy 24, a 28 tygodniem ciąży, wykonywany jest doustny test obciążenia glukozą (OGTT).

Uzyskanie nieprawidłowego wyniku oznaczenia glukozy na czczo, wymaga natomiast natychmiastowego wdrożenia dalszego postępowania diagnostycznego, które polegać może na powtórnym oznaczeniu poziomu glukozy, bądź jak najszybszym wykonaniu doustnego testu obciążenia glukozą (OGTT). Celem badań jest potwierdzenie, bądź wykluczenie występowania nieprawidłowości metabolizmu węglowodanów, które mogły się skrycie rozwijać u kobiety jeszcze przed ciążą.

Test obciążenia glukozą (OGTT) – normy

Doustny test obciążenia glukozą (OGGT) przeprowadzany jest standardowo w II trymestrze ciąży, pomiędzy 24. a 28. tygodniem ciąży (wg zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego 2022 r. oraz Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników 2017 r.) lub pomiędzy 24. a 26. tygodniem ciąży (wg Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie opieki okołoporodowej z 2018 r.). Dotyczy to kobiet, które nie mają czynników ryzyka cukrzycy ciążowej.

Kobiety z grupy ryzyka cukrzycy ciążowej są kierowane na test obciążenia glukozą (OGTT) po rozpoznaniu czynników ryzyka na pierwszej wizycie w ciąży u ginekologa.

Test przeprowadzany jest na czczo i polega zasadniczo na spożyciu przez kobietę ciężarną wodnego roztworu zawierającego 75 g rozpuszczonej glukozy oraz następczego oznaczenia poziomów glikemii w odpowiednich punktach czasowych: na czczo, po upływie 1 oraz 2 godzin od wypicia roztworu.

W czasie wykonywania badania, kobieta ciężarna powinna pozostawać w spoczynku – wszelka aktywność fizyczna (nawet spacer) może wpłynąć na wyniki testu. Przeczytaj dokładnie jak przygotować się do doustnego testu obciążenia glukozą i jak zachowywać się w trakcie testu – TEST OBCIĄŻENIA GLUKOZĄ W CIĄŻY.

Kryteria rozpoznania cukrzycy ciążowej na podstawie wyników 75 g OGTT według IADPSG 2010 i WHO 2013 (zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego 2022):

Czas wykonania oznaczenia

Stężenie glukozy (mg/dl)

Stężenie glukozy (mmol/l)

Na czczo

92-125

5,1-6,9

Po upływie 1 godziny

>180

>10,0

Po upływie 2 godzin

153-199

8,5-11

Test obciążenia glukozą – jak interpretować wyniki?

Jaki wynik w teście obciążenia glukozą pozwala rozpoznać cukrzycę ciążową?

Gdy w teście obciążenia glukozą otrzymamy przynajmniej jeden z poniższych wyników, rozpoznajemy cukrzycę ciążową:

  • Glikemia na czczo ≥ 92 mg/dl (5,1 mmol/l), ale ≤ 125 mg/dl (6,9 mmol/l) – każdy wynik poziomu glukozy pomiędzy 92 a 125 mg/dl (5,1-6,9 mmol/l) 

LUB

  • Glikemia po upływie 1 godziny > 180 mg/dl (10,0 mmol/l) – każdy wynik poziomu glukozy powyżej 180 mg/dl (10 mmol/l)

LUB

  • Glikemia po upływie 2 godzin ≥ 153 mg/dl (8,5 mmol/l), ale ≤ 199 mg/dl (11,0 mmol/l) – każdy wynik poziomu glukozy pomiędzy 153 a 199 mg/dl (8,5-11 mmol/l)

UWAGA! Jeżeli wyniki w teście obciążenia glukozą przekraczają te wyżej przedstawione,  najprawdopodobniej mamy do czynienia z cukrzycą, która zaczęła się rozwijać jeszcze przed ciążą, lecz nie została rozpoznana (cukrzyca typu 2). W takiej sytuacji rozpoznajemy cukrzycę w ciąży:

  • glikemia na czczo ≥ 126 mg/dl (7,0 mmol/l) – każdy wynik poziomu glukozy równy bądź wyższy od 126 mg/dl (7 mmol/l)
  • glikemia po upływie 2 godzin w teście 75 g OGTT ≥ 200 mg/dl (11,1 mmol/l) – każdy wynik poziomu glukozy równy bądź wyższy od 200 mg/dl 11,1 mmol/l)

Bibliografia

  1. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2021. Diabet. Prakt., 2021, 7 (1): 1-121.
  2. Cukrzyca i ciąża. Red. K. Cypryk, E. Wender-Ożegowska, Medycyna Praktyczna, Kraków 2020.
  3. Żywienie osób z cukrzycą i chorobami towarzyszącymi. Red. A. Jeznach-Steinhagen, PZWL, Warszawa 2020.
  4. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej.
  5. Standardy Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników postępowania u kobiet z cukrzycą. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2017, 2(5): 215–229.

Centrum Medyczne Meavita

Nasza lokalizacja

ul. Rusznikarska 14 lokal XX,
31-261 Kraków

Rejestracja pacjentów

pon – pt: 7:00 – 19:00, sb: 7:00 – 13:00
+48 881 20 20 20
+48 881 30 30 30
kontakt@meavita.pl

Fizjoterapia

mgr Ewelina Bijak
+48 881 03 03 07

mgr Dorota Steczko
+48 881 03 03 08

mgr Marta Węglińska
+48 881 03 03 09

mgr Konrad Węgliński
+48 881 91 91 60

fizjoterapia@meavita.pl

Poradnia dietetyczna

mgr Aneta Żebrowska
+48 881 91 91 75

dietetyka@meavita.pl

Infolinia testy prenatalne

+48 881 03 03 03

Poradnia psychologiczna

mgr Gabriela Czarnecka
+48 881 03 03 04

mgr Dorota Stachnik
+48 881 03 03 05

psychologia@meavita.pl

Inspektor Ochrony Danych

Łukasz Długosz
iod@meavita.pl

Nasze strony

Media społecznościowe

Współpraca

Treści publikowanie na stronie mają charakter informacyjny oraz edukacyjny, nie stanowią porady medycznej.
top