+48 881 20 20 20
+48 881 20 20 20

Pielęgnacja kikuta pępowinowego

Noworodek, który po urodzeniu opuszcza szpital ma zachowany kikut pępowinowy. Wielu rodziców stresuje się wyglądem i pielęgnacją pępka noworodka. Często zastanawiają się, czy gojenie zachodzi w sposób właściwy, czy wykonują odpowiednią pielęgnację kikuta pępowinowego oraz kiedy powinien on odpaść. Mimo wytycznych, które dostają w szpitalach, w szkołach rodzenia czują obawę przed zakażeniem gojącego obszaru.

Jak więc powinna wyglądać pielęgnacja kikuta pępowinowego, tak aby odpadł w sposób naturalny i nie zagrażał infekcją noworodka? 

Kikut pępowinowy jest to pozostałość po  pępowinie, która łączy łożysko z dzieckiem.  Pępowina umożliwia dopływ tlenu i substancji odżywczych wraz z krwią do dziecka oraz pozwala na usuwanie produktów przemiany materii w trakcie trwania ciąży. Po narodzinach dziecka, w chwili kiedy pępowina przestaje tętnić zostaje przecięta na około 2-3 cm od powierzchni brzuszkaW warunkach szpitalnych kikut zostaje zabezpieczony specjalnym jałowym zaciskiem – klemem, który zostaje zdjęty przed wyjściem do domu.  Po kontakcie noworodka z matką oraz z personelem szpitalnym skóra i kikut pępowinowy zostaje skolonizowany przez niechorobotwórcze bakterie. Częsty, bezpośredni kontakt matki z dzieckiem jest podstawową metodą ochrony kikuta przed zakażeniem. Jednak w niektórych przypadkach kikut pępowinowy może zostać zainfekowany i powoduje zakażenie organizmu dziecka. Dzieje się tak ze względu na to, że jest to pewnego typu gojąca rana, dlatego  musimy szczególnie zadbać  o jego pielęgnację. 

pępowina poród

Zaraz po przecięciu pępowiny kikut ma kolor biało – niebieski i jest wilgotny. Pozostaje taki przez kilka godzin, po czym stopniowo z dnia na dzień obkurcza się i wysusza, zmieniając kolor na czarnobrązowy. Kiedy już wyschnie i stwardnieje, następuje oddzielenie kikuta od podstawy pępka. Może zdarzyć się, że w miejscu oddzielenia będzie wydzielać się niewielka ilość bezzapachowej, mętnej wydzieliny. Jest to proces fizjologiczny.

Kikut pępowinowy odpada zwykle między 5 a 15 dniem życia dziecka.

Oczywiście zdarzają się wyjątki i pępek mimo prawidłowego wysuszenie nie odpada.

Wpływ na gojenie kikuta ma wiele czynników. Należą do nich:

  • grubość pępowiny,
  • kontakt dziecka z matką „skóra do skóry”,
  • żółtaczka fizjologiczna,
  • fototerapia,
  • długość kikuta pępowinowego,
  • stosowanie antybiotyków z powodu infekcji u noworodka,
  • sposób zakończenia ciąży ( poród siłami natury czy cięcie cesarskie),
  • poród przedwczesny,
  •  zaburzenie funkcji białych ciałek krwi lub wada wrodzona – przetrwały moczownik, czyli przewód łączący pępek z pęcherzem moczowym.

Jak pielęgnować kikut pępowiny?

Według wytycznych WHO oraz Nadzoru Krajowego w dziedzinie Neonatologii, który opracował polskie wytyczne dotyczące pielęgnacji kikuta pępowinowego zaleca się tzw. pielęgnację pępka na sucho.

Polega ona na czyszczeniu pępka czystą wodą lub wodą z mydłem i dokładnym osuszeniu. Głównym celem jest utrzymanie pępka w czystości i suchości. W trakcie pobytu w szpitalu lub w przypadku złych warunków higienicznych w domu zaleca się stosowanie środków aseptycznych o szerokim spektrum bakteriobójczym, najczęściej oktenidyny.

Dawną metodą stosowaną w celu wysuszenia kikuta pępowiny było używanie 70% alkoholu etylowego lub fioletu gencjany. Jednak badania pokazały, że nie wpływa to na szybkość odpadania kikuta, wręcz przeciwnie może nawet wydłużyć proces gojenia, a niewłaściwe używanie może podrażnić skórę wokół kikuta i powodować zaczerwienienie oraz oparzenie skóry maluszka. Dlatego obecne wytyczne NIE ZALECAJĄ używania tych środków. 

kikut pępowiny pielęgnacja

Pielęgnacja kikuta pępowinowego, pomimo obaw rodziców nie jest trudna. Powinno się ją wykonywać do momentu odpadnięcia i zagojenia się miejsca przyczepu kikuta pępowinowego.

Trzeba tylko pamiętać o podstawowych zasadach:

  • Przed przystąpieniem do pielęgnacji pępka należy zawsze dokładnie umyć ręce.
  • Do oczyszczania najlepiej używać jałowych gazików lub bawełnianych wacików.
  • Raz na dobę należy oczyszczać pępek czystym gazikiem, a następnie dokładnie osuszyć i pozostawić do wyschnięcia.  Najlepiej  pielęgnację wykonywać  po kąpieli. Jeżeli w trakcie kąpieli kikut zamoczy się, to nic się nie stanie. Jest to wręcz wskazane, żeby umyć dokładnie kikut, nasadę pępka oraz otaczającą skórę. Ważne, aby dokładnie osuszyć pępek i pozostawić go do wyschnięcia. Ważne jest równie delikatne odchylenie kikuta na boki i oczyszczanie go z zagłębień skóry, w okolicach pierścienia pępowinowego.
  • Jeżeli kikut zabrudzi się moczem lub kałem, należy każdorazowo przemyć go czystą wodą z mydłem, a po umyciu dokładnie wysuszyć.
  • Nie należy zakrywać ani zaklejać kikuta pępowiny. Powinno się go jak najwięcej wietrzyć, odsłaniając pępek, aby był największy dostęp powietrza. Warto używać lekkich przewiewnych ubranek. 
  • Podczas przewijania, pieluszki nie powinny zasłaniać pępka. Należy je wywijać tak, aby odsłonić kikut lub używać dostępnych na rynku pieluszek z wycięciem na pępek. 
  • Nie powinno używać się rutynowo środków dezynfekcyjnych do pielęgnacji pępka, wystarczy pielęgnacja na sucho. W razie pojawienia się oznak zakażenia wskazane jest użycie środka antyseptycznego.
  • Warto poczekać, aż kikut sam odpadnie. Nie należy go samodzielnie odrywać.

Kikut pępowinowy – co powinno zaniepokoić rodziców?

W większości przypadków, jeżeli pielęgnacja kikuta pępowinowego przebiega w sposób właściwy, proces gojenia pępka postępuje bez komplikacji. Jednak zdarzają się sytuacje, kiedy należy zgłosić się do lekarza pediatry.

Kikut pępowinowy — kiedy należy zgłosić się do pediatry:

  • Jeśli kikut pępowinowy nie odpadnie po skończeniu 15 doby życia wskazana jest konsultacja pediatryczna, w celu sprawdzenia przyczyny.
  • Jeżeli w obrębie pierścienia pępka obserwuje się zaczerwienienie przekraczające 5 mm, tkliwość, obrzęk, wydzielinę ropną, nieprzyjemny zapach oraz objawy ogólne tj.: podwyższona temperatura ciała dziecka, rozdrażnienie – wskazuje to na zakażenie pępka. Należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, w celu wdrożenia odpowiedniego leczenia, gdyż zbagatelizowany problem może być przyczyną sepsy, zapalenia otrzewnej lub zapalenia mięśni brzucha. 
  • Gdy po odpadnięciu, pępek zbyt intensywnie krwawi, może to świadczyć o zaburzeniu krzepliwości krwi.
  • W niektórych przypadkach po odpadnięciu kikuta może pojawić się różowa  grudka. Jest to ziarniniak pępkowy przerastająca i niegojąca się tkanka bliznowa. W wielu przypadkach samoistnie zanika, jednak zdarzają się sytuacje, że wymagany jest zabieg korygujący.
  • Zdarza się również występowanie wady anatomicznej jaką jest przetrwały moczownik. Jest to połączenie pomiędzy szczytem pęcherza moczowego a pępkiem. Rodzice obserwują wówczas niegojący się pępek, z którego wycieka mocz. Wówczas konieczna jest konsultacja chirurgiczna.

Bibliografia

  1. Wytyczne Nadzoru Krajowego w dziedzinie Neonatologii 2010 r. 
  2. Jędral B., Witkowska- Zimny M. Sposoby pielęgnacji kikuta pępowinowego wczoraj i dziś. Połozna Nauka i Praktyka. 2018, nr 2 (42). 
  3. Świetliński J. Neonatologia i opieka nad noworodkiem Tom 1. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa: 2016.
  4. Salamończyk M., Łozińska-Czerniak A., Dmoch-Gajzlerska E. Neonatologia. Praktyczne umiejętności w opiece nad noworodkiem. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2014.
  5. Kamińska E. Pielęgnacja kikuta pępowinowego u noworodków. Medycyna Praktyczna Pediatria 2010/01.
mapa dojazdu

Centrum Medyczne Meavita

Nasza lokalizacja

ul. Rusznikarska 14 lokal XX,
31-261 Kraków

Rejestracja pacjentów

pon – pt: 7:00 – 18:00
+48 881 20 20 20
+48 881 30 30 30
kontakt@meavita.pl

Fizjoterapia

mgr Ewelina Bijak
+48 881 03 03 07

mgr Konrad Węgliński
+48 881 91 91 60

fizjoterapia@meavita.pl

Poradnia dietetyczna

mgr Aneta Żebrowska

dietetyka@meavita.pl

Infolinia testy prenatalne

+48 881 03 03 03

Poradnia psychologiczna

mgr Gabriela Czarnecka
+48 881 03 03 04

mgr Dorota Stachnik
+48 881 03 03 05

mgr Aleksandra Wasilewska

psychologia@meavita.pl

Inspektor Ochrony Danych

Łukasz Długosz
iod@meavita.pl

Nasze strony

Media społecznościowe

Współpraca

Treści publikowanie na stronie mają charakter informacyjny oraz edukacyjny, nie stanowią porady medycznej.